Deuteronomium
Inleiding 1-8 Oprichting van gedenkstenen en altaar 9-10 Israël is Gods volk geworden 11-12 Zegen op de berg Gerizim 13-26 Vervloeking op de berg Ebal
Inleiding

Er is een onderscheid tussen het voorafgaande en wat we nu voor ons krijgen. In het voorgaande wordt het volk gezien in een bepaalde staat van zegen, een volk onderworpen ook aan bepaalde verantwoordelijkheden om die zegen te kunnen genieten. Vanaf Deuteronomium 27 tot en met Deuteronomium 33 vinden we veel wat betrekking heeft op de geschiedenis van Israël. Daaruit zijn lessen te leren met betrekking tot de geschiedenis van de christenheid op aarde.

Geschiedenis is de opeenvolging van gebeurtenissen. Het volk begint af te wijken. Het is een verhaal van verval. Deuteronomium 28 begint daarmee. Deuteronomium 27 is een overgangshoofdstuk, waarin we twee thema’s hebben. In beide thema’s staat de berg Ebal centraal. In het eerste deel is het thema het oprichten van gedenkstenen en een altaar op de berg Ebal. In het tweede deel komt het tweede thema: de vervloekingen die op dezelfde berg Ebal worden uitgesproken. De Ebal is uitdrukkelijk de berg van de vervloeking.

De Samaritanen kiezen de Gerizim als plaats om te aanbidden (Jh 4:20a20Onze vaderen hebben op deze berg aangebeden, en u zegt dat in Jeruzalem de plaats is waar men moet aanbidden.) omdat het de plaats van de zegen is (Dt 11:2929Het zal gebeuren, wanneer de HEERE, uw God, u gebracht heeft in het land waar u naartoe gaat om het in bezit te nemen, dat u de zegen uit zult spreken op de berg Gerizim en de vloek op de berg Ebal.; Jz 8:30-3530Toen bouwde Jozua een altaar voor de HEERE, de God van Israël, op de berg Ebal,31zoals Mozes, de dienaar van de HEERE, aan de Israëlieten geboden had, overeenkomstig wat in het wetboek van Mozes geschreven staat: een altaar van hele stenen die men niet met een ijzeren [voorwerp] bewerkt had. Daarop brachten zij brandoffers aan de HEERE. Ook brachten zij dankoffers.32Vervolgens schreef hij daar op stenen een afschrift van de wet van Mozes, die hij geschreven heeft voor [de ogen van] de Israëlieten.33Heel Israël met zijn oudsten, beambten en rechters stond aan deze en aan de andere [zijde] van de ark, vóór de Levitische priesters, die de ark van het verbond van de HEERE droegen, zowel vreemdelingen als ingezetenen. Eén helft daarvan [stond] tegenover de berg Gerizim en één helft daarvan [stond] tegenover de berg Ebal, zoals Mozes, de dienaar van de HEERE, vroeger geboden had, om het volk Israël te zegenen.34Daarna las hij al de woorden van de wet voor, de zegen en de vloek, in overeenstemming met alles wat in het wetboek geschreven staat.35Er was niet één woord van alles wat Mozes geboden had, dat Jozua niet voorlas voor heel de gemeente van Israël, de vrouwen, de kleine kinderen en de vreemdelingen die in hun midden meetrokken.). Van de Gerizim, ofwel van zegen, is hier echter geen sprake. De zegeningen die in de eerste verzen van Deuteronomium 28 worden genoemd, staan in contrast met de dan volgende verzen en niet in verbinding met Deuteronomium 27.

Deuteronomium 27 en Deuteronomium 28 horen bij elkaar. Daarin wordt eerst een volk voorgesteld dat zich in de zegen van het land bevindt, met een monument als teken daarvan. Vervolgens horen we een serie vervloekingen. In Deuteronomium 28 zien we de zegen gesteld tegenover de vervloeking. In Deuteronomium 27 zijn de vervloekingen persoonlijk en eeuwig, terwijl dat in Deuteronomium 28 niet zo is, daar zijn ze nationaal. We zien daar wat God in de geschiedenis zal doen als ze zullen afwijken en de vloek van God hen zal treffen, terwijl Hij bij bekering een keer ten goede brengt.


Oprichting van gedenkstenen en altaar

1En Mozes gebood het volk [samen] met de oudsten van Israël: Neem al de geboden die ik u heden gebied, in acht. 2En op de dag dat u de Jordaan oversteekt naar het land dat de HEERE, uw God, u geeft, moet het [zo] zijn dat u voor uzelf grote stenen opricht en die met kalk bestrijkt. 3U moet alle woorden van deze wet daarop schrijven als u overgestoken bent, opdat u komt in het land dat de HEERE, uw God, u geeft, een land dat overvloeit van melk en honing, zoals de HEERE, de God van uw vaderen, tot u gesproken heeft. 4En als u de Jordaan bent overgestoken, moet het [zó] zijn dat u deze stenen, waarover ik u heden gebied, opricht op de berg Ebal, en dat u ze met kalk bestrijkt. 5U moet daar een altaar bouwen voor de HEERE, uw God, een altaar van stenen die u niet met een ijzeren [voorwerp] mag bewerken. 6Van hele stenen moet u het altaar van de HEERE, uw God, bouwen, en daarop brandoffers brengen voor de HEERE, uw God. 7Ook moet u dankoffers offeren en daar eten en u verblijden voor het aangezicht van de HEERE, uw God. 8U moet op de stenen alle woorden van deze wet schrijven, duidelijk en goed.

Mozes onderstreept, samen met de oudsten, nog eens de noodzaak van het onderhouden van de geboden. Als hulpmiddel zegt hij dat het volk stenen moet oprichten en die met kalk moet bestrijken. Deze opgerichte stenen dienen als een gedenkmonument waarop alles moet worden geschreven wat Mozes gesproken heeft. Bij het binnentrekken van het land moet als eerste daad een gedachtenis aan de wet worden opgericht. Alle verdere handelingen in het land moeten de wet als uitgangspunt hebben. Als het volk dat in gedachtenis houdt, is dat de garantie voor het voortdurend genieten van de zegeningen die God gegeven heeft.

Behalve een monument ter gedachtenis aan de wet wordt op de Ebal ook een altaar gebouwd van natuursteen. Daarop kunnen offers worden gebracht als antwoord van de dankbaarheid. Het wijst op het doel dat God voor ogen staat als Zijn volk eenmaal in het land is.

De wet van God komt hier in drie aspecten voor ons. Het eerste aspect zien we in de verzen 1-101En Mozes gebood het volk [samen] met de oudsten van Israël: Neem al de geboden die ik u heden gebied, in acht.2En op de dag dat u de Jordaan oversteekt naar het land dat de HEERE, uw God, u geeft, moet het [zo] zijn dat u voor uzelf grote stenen opricht en die met kalk bestrijkt.3U moet alle woorden van deze wet daarop schrijven als u overgestoken bent, opdat u komt in het land dat de HEERE, uw God, u geeft, een land dat overvloeit van melk en honing, zoals de HEERE, de God van uw vaderen, tot u gesproken heeft.4En als u de Jordaan bent overgestoken, moet het [zó] zijn dat u deze stenen, waarover ik u heden gebied, opricht op de berg Ebal, en dat u ze met kalk bestrijkt.5U moet daar een altaar bouwen voor de HEERE, uw God, een altaar van stenen die u niet met een ijzeren [voorwerp] mag bewerken.6Van hele stenen moet u het altaar van de HEERE, uw God, bouwen, en daarop brandoffers brengen voor de HEERE, uw God.7Ook moet u dankoffers offeren en daar eten en u verblijden voor het aangezicht van de HEERE, uw God.8U moet op de stenen alle woorden van deze wet schrijven, duidelijk en goed.9Verder sprak Mozes, [samen] met de Levitische priesters, tot heel Israël: Zwijg en luister, Israël! Op deze dag bent u tot een volk geworden voor de HEERE, uw God.10Daarom moet u de stem van de HEERE, uw God, gehoorzaam zijn, en Zijn geboden en Zijn verordeningen die ik u heden gebied, doen.. Het is de betekenis van de wet, zoals die wordt beschreven in Deuteronomium 4-26, met het oog op het genieten van de zegeningen van het land. We kunnen dat aspect toepassen op ons in zijn geestelijke draagwijdte. Er zijn voor ons ook geboden als voorwaarden om de zegeningen te genieten.

Het tweede aspect vinden we in de verzen 11-2611En Mozes gebood het volk op die dag:12Wanneer u de Jordaan overgestoken bent, moeten de volgende [stammen] op de berg Gerizim gaan staan om het volk te zegenen: Simeon, Levi, Juda, Issaschar, Jozef en Benjamin.13En de volgende [stammen] moeten op de berg Ebal gaan staan voor de vervloeking: Ruben, Gad, Aser, Zebulon, Dan en Naftali.14De Levieten moeten het woord nemen en tegen alle mannen van Israël zeggen met luide stem:15Vervloekt is de man die een gesneden of gegoten beeld maakt, een gruwel voor de HEERE, het werk van de handen van een vakman, en dat op een verborgen [plaats] neerzet! En heel het volk moet antwoorden en zeggen: Amen.16Vervloekt is wie zijn vader of zijn moeder veracht! En heel het volk moet zeggen: Amen.17Vervloekt is wie de grens[steen] van zijn naaste verlegt! En heel het volk moet zeggen: Amen.18Vervloekt is wie een blinde laat verdwalen op de weg! En heel het volk moet zeggen: Amen.19Vervloekt is wie het recht van de vreemdeling, de wees en de weduwe buigt! En heel het volk moet zeggen: Amen.20Vervloekt is wie met de vrouw van zijn vader slaapt, want hij heeft het kleed van zijn vader opengeslagen! En heel het volk moet zeggen: Amen.21Vervloekt is wie gemeenschap heeft met welk dier dan ook! En heel het volk moet zeggen: Amen.22Vervloekt is wie slaapt met zijn zuster, de dochter van zijn vader, of [met] de dochter van zijn moeder! En heel het volk moet zeggen: Amen.23Vervloekt is wie met zijn schoonmoeder slaapt! En heel het volk moet zeggen: Amen.24Vervloekt is wie zijn naaste in het geheim doodslaat! En heel het volk moet zeggen: Amen.25Vervloekt is wie een geschenk aanneemt om iemand om het leven te brengen, onschuldig bloed [te vergieten]! En heel het volk moet zeggen: Amen.26Vervloekt is wie de woorden van deze wet niet uitvoert door ze te houden! En heel het volk moet zeggen: Amen.. Daar wordt de wet toegepast op hen die staan op de grondslag van de wet. Het beginsel van de wet is dat ieder mens die zich op grondslag van wet stelt om werken voor God voort te brengen, onder de vloek komt (Gl 3:1010Want allen die op grond van werken van [de] wet zijn, zijn onder [de] vloek; want er staat geschreven: ‘Vervloekt is ieder die niet volhardt in alles wat geschreven staat in het boek van de wet, om dat te doen’.).

In Deuteronomium 28 ontmoeten we de wet in een derde betekenis. Het betreft niet de geestelijke zin van de wet, ook niet de formele zin ervan voor ieder mens, maar de wet als de norm van God voor Zijn volk op aarde om in de regering van God de zegen te ervaren of de vloek te ondervinden.

Voor ons is de plaats van de vloek de plaats waar wij het altaar gevonden hebben. Ons altaar is de Heer Jezus. Hij is op Golgotha tot een vloek geworden.

Vers 44En als u de Jordaan bent overgestoken, moet het [zó] zijn dat u deze stenen, waarover ik u heden gebied, opricht op de berg Ebal, en dat u ze met kalk bestrijkt. is vervuld in Jozua 8 (Jz 8:30-3430Toen bouwde Jozua een altaar voor de HEERE, de God van Israël, op de berg Ebal,31zoals Mozes, de dienaar van de HEERE, aan de Israëlieten geboden had, overeenkomstig wat in het wetboek van Mozes geschreven staat: een altaar van hele stenen die men niet met een ijzeren [voorwerp] bewerkt had. Daarop brachten zij brandoffers aan de HEERE. Ook brachten zij dankoffers.32Vervolgens schreef hij daar op stenen een afschrift van de wet van Mozes, die hij geschreven heeft voor [de ogen van] de Israëlieten.33Heel Israël met zijn oudsten, beambten en rechters stond aan deze en aan de andere [zijde] van de ark, vóór de Levitische priesters, die de ark van het verbond van de HEERE droegen, zowel vreemdelingen als ingezetenen. Eén helft daarvan [stond] tegenover de berg Gerizim en één helft daarvan [stond] tegenover de berg Ebal, zoals Mozes, de dienaar van de HEERE, vroeger geboden had, om het volk Israël te zegenen.34Daarna las hij al de woorden van de wet voor, de zegen en de vloek, in overeenstemming met alles wat in het wetboek geschreven staat.). We horen hier voor de derde keer over het schrijven van de wet. De eerste en de tweede keer wordt het schrijven van de wet vermeld in Deuteronomium 10: de eerste keer als een terugwijzing naar de Horeb (Dt 10:22En Ik zal op die tafelen de woorden schrijven die op de eerste tafelen stonden, die u verbrijzeld hebt; en [dan] moet u ze in de kist leggen.), de tweede keer in verband met de door Mozes uitgehouwen tafelen (Dt 10:44Toen schreef Hij op de tafelen, overeenkomstig de eerste tekst, de Tien Woorden die de HEERE tot u gesproken had op de berg, vanuit het midden van het vuur, op de dag [dat u daar] bijeenkwam; en de HEERE gaf ze aan mij.).

Hier schrijft het volk. Het zegt daarmee ‘ja’ tegen de geboden van God. Je moet er wel voor in het land zijn, omringd door de zegeningen van God. Dan is het niet moeilijk om ‘ja’ te zeggen tegen wat God heeft gezegd. Dan is er zorg om de woorden van de wet “duidelijk en goed” (vers 88U moet op de stenen alle woorden van deze wet schrijven, duidelijk en goed.) op te schrijven, zodat wie er langslopen het geschrevene zonder moeite kunnen lezen (Hk 2:22Toen antwoordde de HEERE mij en zei:
Schrijf het visioen op,
grif het duidelijk in tafelen,
zodat het in het snel voorbijlopen te lezen is.
)
. Het houdt ook in dat er niets van wordt afgedaan of vergeten, maar dat het volk zich aan geschrevene houdt zoals God het heeft gegeven.

Voor de gelovige is de wil van God alles. Het schrijven van de wet door het volk is het antwoord van het volk aan God dat het graag de wil van God wil leren kennen. In de toepassing op ons kunnen we daarover lezen in enkele brieven in het Nieuwe Testament (Ef 1:99daar Hij ons de verborgenheid van Zijn wil bekend heeft gemaakt, naar Zijn welbehagen,; Ko 1:99Daarom houden ook wij, van de dag af dat wij ervan gehoord hebben, niet op voor u te bidden en te vragen, dat u vervuld mag worden met de kennis van Zijn wil, in alle wijsheid en geestelijk inzicht,; 4:1212U groet Epafras, die [een] van u is, een slaaf van Christus <Jezus>, die altijd voor u strijdt in de gebeden dat u mag vaststaan, volmaakt en ten volle verzekerd in [de] hele wil van God.; Hb 13:2121moge u volmaken in al [het] goede tot het doen van Zijn wil, terwijl Hij in ons doet wat voor Hem welbehaaglijk is door Jezus Christus. Hem zij de heerlijkheid tot in <alle> eeuwigheid. Amen.). In het land krijg je van die wil een bijzondere indruk.

Naast dat monument staat een altaar. Wie zo van harte ‘ja’ heeft gezegd tegen Gods Woord, zal willen offeren. Op het monument spreekt God tot de mens. Door het altaar richt de mens zich tot God. Op het monument vraagt God gehoorzaamheid als voorwaarde tot zegen. Door het altaar aanbidt de mens God voor de zegeningen die Hij in Christus, het Offer, heeft gegeven.

Het altaar moet worden gebouwd op de wijze die door God is voorgeschreven. Er mag geen menselijke activiteit aan te pas komen (vgl. Ex 20:2525Maar als u voor Mij een stenen altaar maakt, mag u dit niet bouwen van gehouwen [stenen], want als u ze met uw houweel bewerkt, ontheiligt u ze.). De stenen moeten alleen opgestapeld worden, ze mogen niet worden bewerkt. Menselijke bewerking van die plaats leidt tot catastrofe. Zo mogen wij aan Gods Woord uitvoering geven, mogen we een getuigenis voor Hem oprichten en in stand houden, maar we mogen het niet naar eigen gedachten bewerken.

Hier is geen sprake van zondoffers, maar van brandoffers en dank- of vredeoffers. De offers op dit altaar zijn een uiting van dankbaarheid tegenover God als de Gever van alle zegeningen. Het zondoffer bepaalt ons bij onze zonden en daarover gaat het hier niet. Brandoffers stellen Christus in Zijn werk op het kruis voor als volkomen aan God toegewijd. Dank- of vredeoffers stellen Christus in Zijn werk op het kruis voor waardoor er gemeenschap mogelijk is geworden tussen God en Zijn volk en tussen de leden van Gods volk onderling.


Israël is Gods volk geworden

9Verder sprak Mozes, [samen] met de Levitische priesters, tot heel Israël: Zwijg en luister, Israël! Op deze dag bent u tot een volk geworden voor de HEERE, uw God. 10Daarom moet u de stem van de HEERE, uw God, gehoorzaam zijn, en Zijn geboden en Zijn verordeningen die ik u heden gebied, doen.

Hier spreekt Mozes, samen met de Levitische priesters, tot het hele volk. In vers 11En Mozes gebood het volk [samen] met de oudsten van Israël: Neem al de geboden die ik u heden gebied, in acht. spreekt Mozes samen met de oudsten. Daar gaat het om gehoorzaamheid aan Gods geboden. Daarover gaat het hier ook, maar de priesters zijn meer betrokken bij de naleving ervan. Gehoorzaamheid heeft effect op de gemeenschap tussen God en Zijn volk. God verklaart hier Israël tot Zijn volk. Dit is een bijzonder moment van de nabijheid van God. Daarbij spelen priesters een belangrijke rol. Voor ons gaat het om priesterlijke gevoelens.


Zegen op de berg Gerizim

11En Mozes gebood het volk op die dag: 12Wanneer u de Jordaan overgestoken bent, moeten de volgende [stammen] op de berg Gerizim gaan staan om het volk te zegenen: Simeon, Levi, Juda, Issaschar, Jozef en Benjamin.

God houdt Zijn volk eerst de zegen voor. Het is altijd in Zijn hart om Zijn volk te zegenen. Tegelijk wordt duidelijk dat Zijn volk die zegen niet wil. Wat de zegen inhoudt, wordt hier niet nader uitgewerkt. De nadruk wordt gelegd op de vloek die in de volgende verzen over verschillende zonden wordt uitgesproken. God kent het hart van Zijn volk. Dat houdt Hij Zijn volk voor, want Hij wil dat zij dat herkennen.

De stammen die op de berg van de zegen staan, zijn allen nakomelingen van Lea (vier zonen) en Rachel (twee zonen). Er zijn geen zonen van de slavinnen bij. Het zijn om zo te zeggen alleen nakomelingen van de ‘vrije’ (Gl 4:3131Daarom, broeders, zijn wij geen kinderen van een slavin, maar van de vrije.).


Vervloeking op de berg Ebal

13En de volgende [stammen] moeten op de berg Ebal gaan staan voor de vervloeking: Ruben, Gad, Aser, Zebulon, Dan en Naftali. 14De Levieten moeten het woord nemen en tegen alle mannen van Israël zeggen met luide stem: 15Vervloekt is de man die een gesneden of gegoten beeld maakt, een gruwel voor de HEERE, het werk van de handen van een vakman, en dat op een verborgen [plaats] neerzet! En heel het volk moet antwoorden en zeggen: Amen. 16Vervloekt is wie zijn vader of zijn moeder veracht! En heel het volk moet zeggen: Amen. 17Vervloekt is wie de grens[steen] van zijn naaste verlegt! En heel het volk moet zeggen: Amen. 18Vervloekt is wie een blinde laat verdwalen op de weg! En heel het volk moet zeggen: Amen. 19Vervloekt is wie het recht van de vreemdeling, de wees en de weduwe buigt! En heel het volk moet zeggen: Amen. 20Vervloekt is wie met de vrouw van zijn vader slaapt, want hij heeft het kleed van zijn vader opengeslagen! En heel het volk moet zeggen: Amen. 21Vervloekt is wie gemeenschap heeft met welk dier dan ook! En heel het volk moet zeggen: Amen. 22Vervloekt is wie slaapt met zijn zuster, de dochter van zijn vader, of [met] de dochter van zijn moeder! En heel het volk moet zeggen: Amen. 23Vervloekt is wie met zijn schoonmoeder slaapt! En heel het volk moet zeggen: Amen. 24Vervloekt is wie zijn naaste in het geheim doodslaat! En heel het volk moet zeggen: Amen. 25Vervloekt is wie een geschenk aanneemt om iemand om het leven te brengen, onschuldig bloed [te vergieten]! En heel het volk moet zeggen: Amen. 26Vervloekt is wie de woorden van deze wet niet uitvoert door ze te houden! En heel het volk moet zeggen: Amen.

De mens krijgt met vervloeking te maken zodra hij iets van zichzelf verwacht. Als dat het geval is, zal hij altijd falen. Hij verspeelt de zegen en krijgt de vloek die hij over zichzelf heeft afgeroepen ingeval hij faalt. De zes zonen die de vervloeking moeten uitspreken zijn vier zonen van de slavinnen, en Ruben en Zebulon, die uit Lea zijn geboren. Ruben hoort hier mogelijk bij omdat hij zijn eerstgeboorterecht heeft verspeeld (1Kr 5:11De zonen van Ruben, de eerstgeborene van Israël – hij was namelijk de eerstgeborene, maar omdat hij het bed van zijn vader geschonden had, is zijn eerstgeboorterecht aan de zonen van Jozef, de zoon van Israël, gegeven, maar niet [zo], dat deze in het geslachtsregister als eerstgeborene werd ingeschreven,). Van Zebulon is niets bekend waaruit zou blijken dat hij bij deze groep moet horen.

In vers 1414De Levieten moeten het woord nemen en tegen alle mannen van Israël zeggen met luide stem: komen de Levieten. Zij dienen, lezen de wet voor en leggen die uit. Zij wijzen op de gevolgen van ongehoorzaamheid. Ongehoorzaamheid is nooit zonder gevolgen. Zelfs als een ongehoorzaamheid stiekem plaatsvindt (verzen 15,2415Vervloekt is de man die een gesneden of gegoten beeld maakt, een gruwel voor de HEERE, het werk van de handen van een vakman, en dat op een verborgen [plaats] neerzet! En heel het volk moet antwoorden en zeggen: Amen.24Vervloekt is wie zijn naaste in het geheim doodslaat! En heel het volk moet zeggen: Amen.), zal de vloek zijn doel treffen. Geen zonde blijft zonder rechtvaardige straf. Dat geldt voor elk van de hier genoemde twaalf zonden.

De laatstgenoemde vervloeking (vers 2626Vervloekt is wie de woorden van deze wet niet uitvoert door ze te houden! En heel het volk moet zeggen: Amen.) betreft elke overtreding van de wet en niet alleen de min of meer afschuwelijke zonden die hiervoor zijn genoemd. Ieder die niet volhardt in alles wat de wet zegt, is onder de vloek (Gl 3:1010Want allen die op grond van werken van [de] wet zijn, zijn onder [de] vloek; want er staat geschreven: ‘Vervloekt is ieder die niet volhardt in alles wat geschreven staat in het boek van de wet, om dat te doen’.). Er is geen ontsnappingsclausule.


Lees verder