Spreuken
1 Een huis opbouwen of afbreken 2 De HEERE vrezen of Hem verachten 3 De mond van een dwaas en de lippen van wijzen 4 Een schone kribbe of een grote opbrengst 5 Een betrouwbare getuige of een valse getuige 6-9 Spotters en dwazen 10 Niet te delen bitterheid en blijdschap 11-13 Schijn bedriegt 14 Afkerig van hart of een goed iemand 15 Goedgelovig of voorzichtig 16-17 De wijze en de overmoedige 18 Dwaasheid erven of kennis omarmen 19 De rollen worden omgekeerd 20-21 Houding tegenover sociaal minder bedeelden 22 Kwaad smeden of het goede bewerken 23-24 Overschot en rijkdom 25 Een redder van levens of een bedrieger 26-27 De vreze des HEEREN is … 28 Glorie of ondergang van een heerser 29 Geduldig of kortaangebonden 30 Een gezond hart of afgunst 31 Onderdrukken of ontfermen 32 Weggedreven worden of een toevlucht vinden 33 Verborgen wijsheid en openlijke dwaasheid 34 Gerechtigheid of zonde van een volk 35 Welgevallen of verbolgenheid van de koning
Een huis opbouwen of afbreken

1Wijze vrouwen bouwen hun huis op,
maar [een] die zeer dwaas is, breekt het met haar handen af.

Het contrast in dit vers, aangegeven door het woord “maar”, is tussen wijsheid en dwaasheid met betrekking tot een huis. Wijsheid bouwt het huis op, maar dwaasheid breekt het af. “Hun huis” is niet het gebouw waarin de wijze vrouwen wonen, maar hun gezin. Het betreft alles wat zij beheren.

“Wijze vrouwen bouwen hun huis op” in de vreze des HEEREN. Zij kijken naar hun huis met Zijn ogen. Ze willen dat het beantwoordt aan Zijn bedoeling ermee, en dat is dat het de hemel op aarde weerspiegelt en dat in hun huis de vrede van de hemel wordt genoten. Wijze vrouwen zijn erop uit hun gezin en de huishouding zo te beheren, dat God Zich er net zo thuis voelt als in de hemel. Zij zorgen voor een atmosfeer van liefde die bepalend is voor de onderlinge verhoudingen tussen de huisgenoten.

Een vrouw “die zeer dwaas is”, voert haar gezin naar de ondergang. Zij bekommert zich er niet om hoe het met haar gezin gaat. Bij haar is geen vreze des HEEREN aanwezig. Wat zij doet, is zó erg, dat zij niet slechts “dwaas” wordt genoemd, maar “zeer dwaas”. Zonder enig verantwoordelijkheidsbesef leeft ze voor haar eigen plezier. Ze jaagt naar genot, terwijl ze haar tijd vergooit met het doen van dingen die ze leuk vindt. Ze denkt alleen aan zichzelf en breekt zo eigenhandig haar huis af.

Het belang van de rol van de vrouw in het gezin wordt de hele Schrift door benadrukt. Voor een stabiel gezin is niet alleen een wijze vader nodig, maar ook een wijze moeder. Het is nodig daar steeds opnieuw op te wijzen onder andere vanwege de dwaasheid van het feminisme die deze rol als achterlijk neerzet. De vrouw moet carrière maken, ze moet voor zichzelf opkomen. Voor feministen zijn wijze vrouwen dwaze vrouwen. De wijze vrouw die haar huis bouwt, is voor hen bezig met het bouwen van een gevangenis. Deze voorstelling van zaken komt uit de koker van de duivel, die altijd de zaken op zijn kop zet.


De HEERE vrezen of Hem verachten

2Wie in zijn oprechtheid wandelt, vreest de HEERE,
maar wie van zijn wegen afwijkt, veracht Hem.

Hier is het contrast tussen wie de HEERE vreest en wie Hem veracht. Het leven dat iemand leidt, bewijst of Hij met God wandelt of niet. Uit iemands wandel, dat wil zeggen zijn hele manier van leven, kan men vaststellen hoe zijn verhouding tot God is (vgl. Lk 6:43-44a43Want er is geen goede boom die bedorven vrucht voortbrengt, en evenmin een bedorven boom die goede vrucht voortbrengt;44want elke boom wordt aan zijn eigen vrucht gekend; want men plukt geen vijgen van dorens en men oogst geen druiven van een braamstruik.; Mt 7:2020U zult hen dus aan hun vruchten kennen.; 12:3333Of stel: de boom is goed, en [dan ook] zijn vrucht goed; of stel: de boom is bedorven, en [dan ook] zijn vrucht bedorven. Want aan de vrucht wordt de boom gekend.). Het gaat om een gewoonte, om een constant gedrag, en niet om een incidentele, voorbijgaande gebeurtenis.

“Wie in zijn oprechtheid wandelt”, doet dat omdat hij God vreest. Er is geen oprechtheid van wandel mogelijk zonder de aanwezigheid van eerbied en ontzag voor God. Er stroomt geen water zonder dat er een bron is. Genade in het hart is de bron van een oprechte wandel. Samuel is een voorbeeld van de eerste versregel en Saul van de tweede (1Sm 12:1-51Toen zei Samuel tegen heel Israël: Zie, ik heb naar uw stem geluisterd in alles wat u mij gezegd hebt, en ik heb een koning over u aangesteld.2En nu, zie, de koning gaat u voor; ík ben oud en grijs geworden, en mijn zonen, zie, zij zijn onder u. Ik ben u van mijn jeugd af tot op deze dag voorgegaan.3Zie, [hier] ben ik, leg getuigenis tegen mij af in de tegenwoordigheid van de HEERE en in de tegenwoordigheid van Zijn gezalfde: van wie heb ik een rund afgenomen, van wie heb ik een ezel afgenomen, wie heb ik onderdrukt, wie heb ik mishandeld, uit wiens hand heb ik zwijggeld aangenomen om mijn ogen voor hem te sluiten? Dan zal ik het u teruggeven.4Toen zeiden zij: U hebt ons niet onderdrukt, u hebt ons niet mishandeld en u hebt uit niemands hand iets genomen.5Toen zei hij tegen hen: De HEERE is getuige tegen u, en Zijn gezalfde is op deze dag getuige, dat u bij mij niets gevonden hebt. En [het volk] zei: Hij is getuige.; 15:2222Maar Samuel zei:
Heeft de HEERE evenveel behagen in brandoffers en slachtoffers
als in het gehoorzamen aan de stem van de HEERE?
Zie, gehoorzamen is beter dan slachtoffer,
opmerkzaam zijn [beter] dan het vet van rammen.
)
.

“Wie van zijn wegen afwijkt”, dat wil zeggen afwijkt van de wegen die hij moet gaan, laat zien dat hij God niet vreest, maar integendeel Hem veracht. Afwijken wil zeggen afwijken van het zich houden aan de geboden van de HEERE. Het betreft al zijn wegen, wat hij ook doet, waar hij ook heengaat, wat hij ook bedenkt en zegt. Hij bepaalt het allemaal zelf, zonder in enig opzicht met God rekening te houden. Ook hier gaat het dus niet om een incidentele gebeurtenis, maar om een voortdurend gedrag dat een voortdurend verachten van God laat zien. Het maakt niet uit of hij zich dat wel of niet bewust is. Wie zijn eigen leven leeft, veracht God Die hem het leven heeft gegeven om voor Hem te leven.


De mond van een dwaas en de lippen van wijzen

3In de mond van een dwaas ligt een roede voor [zijn] hoogmoed,
maar de lippen van wijzen waken over hen.

Met “de mond van een dwaas” worden de woorden bedoeld die een dwaas spreekt. In al zijn woorden klinkt zijn “hoogmoed” door. Hij vindt zichzelf geweldig. In wat hij zegt, “ligt een roede” verborgen. Het contrast met de tweede versregel verduidelijkt dat zijn woorden als een boemerang naar hem terugkomen als “een roede”, want wat de wijzen zeggen of niet zeggen, brengt veiligheid voor henzelf. De roede van de woorden van de dwaas treft hier dus niet anderen, maar hemzelf. Door wat hij zegt, brengt hij ellende over zichzelf. De gedachte is dat de woorden van een dwaas het instrument zijn waardoor hij zelf lijdt (vgl. Ps 64:9a9Hun [eigen] tong zal hen laten struikelen;
al wie hen ziet, zal wegvluchten.
)
.

Met “de lippen van de wijzen” worden ook de woorden bedoeld die zij spreken. In hun woorden gaat geen roede schuil die zich tegen hen zou keren. Zij laten zich door hun wijsheid leiden in wat zij zeggen of niet zeggen. Hun wijsheid is dat zij bidden: “HEERE, zet een wacht voor mijn mond, behoed de deur van mijn lippen” (Ps 141:33HEERE, zet een wacht voor mijn mond,
behoed de deur van mijn lippen.
)
. Daardoor weten zij wat door de deur van hun lippen naar buiten moet gaan en wat niet.

Als wij ‘lippen van wijzen’ willen hebben die als wachters functioneren, doen we er goed aan dit gebed regelmatig te bidden. Alleen de Heer kan ons ervoor behoeden woorden te spreken waarmee we later worden geconfronteerd en waarover we ons moeten schamen of die ons zelfs in grote problemen brengen.


Een schone kribbe of een grote opbrengst

4Als er geen koeien zijn, blijft de kribbe schoon,
maar door de kracht van de os is er een grote opbrengst.

Om productief te zijn moet men de gepaste middelen gebruiken. Voor de boer zijn ossen onmisbaar. De wijze boer zal erop toezien dat zijn koeien of ossen talrijk en in goede conditie zijn. De graanopbrengst loopt parallel aan het werk dat zijn ossen doen. Een schone kribbe is wel gemakkelijk. Als hij geen koeien koopt, hoeft hij de kribbe niet met voedsel te vullen. Het wordt ook niet vies in de stal, zodat hij niets hoeft schoon te maken (vgl. Am 4:6a6Daarom heb Ík u ook
schone tanden gegeven in al uw steden,
gebrek aan brood in al uw woonplaatsen.
Toch hebt u zich niet tot Mij bekeerd,
spreekt de HEERE.
)
. Deze gedachte kan voor de luiaard aantrekkelijk zijn, maar het is een domme gedachte voor wie op resultaat uit is.

Dit vers geeft aan dat er met een kleine investering een grote opbrengst kan worden gerealiseerd. Een investering in de juiste middelen of het juiste gereedschap zal zichzelf dubbel en dwars terugverdienen. Evenzo zullen inspanningen tot onderhoud van die middelen of dat gereedschap worden teruggezien in de werking ervan en uiteindelijk in de opbrengst. Een productieve os is dan ook ver te verkiezen boven een schone stal.

“Een grote opbrengst” wil zeggen een veelheid aan inkomsten van de akker nadat deze door de os als ploegdier is bewerkt. En wat is de opbrengst van de inzet van de os? Voedsel, leven. Dat is de beloning van de verzorging van de ossen. Het verkrijgen van een goed resultaat kost tijd, geld en inspanning.

Dit geldt ook voor het verkrijgen van geestelijk voedsel. Dat krijgen we niet zonder inspanning en tijd, en het aanschaffen en lezen van bijbelstudieboeken, wat (soms) geld kost. Wandelen in geloof veroorzaakt soms moeilijkheden. Het gaat niet allemaal vanzelf.

De os is een beeld van iemand die geestelijk werk doet (1Ko 9:9-119Want in de wet van Mozes staat geschreven: ‘U zult een dorsende os niet muilbanden’. Zorgt God voor de ossen?10Of zegt hij dit eigenlijk ter wille van ons? Want ter wille van ons is dit geschreven, dat de ploeger op hoop moet ploegen, en de dorser op hoop zijn deel te ontvangen.11Als wij voor u het geestelijke hebben gezaaid, is het iets groots, als wij het stoffelijke van u zullen maaien?). Voor zo iemand moeten de medegelovigen goed zorgen. Als er in geestelijk opzicht geen ossen zijn, is alles verlatenheid en onvruchtbaarheid. In een ruimere toepassing gaat het om het benutten van de beschikbare kracht die iedere gelovige heeft. ‘Lastige’ gelovigen moeten niet worden gemeden of zelfs worden weggedaan, maar aan hen moet zorg worden besteed. Het doel daarvan is dat ze weer gaan werken voor de Heer door het evangelie te gaan doorgeven of hen die tot Gods gemeente behoren te bemoedigen.


Een betrouwbare getuige of een valse getuige

5Een betrouwbare getuige liegt niet,
maar een valse getuige blaast leugens.

Dit gezegde gaat over “een betrouwbare getuige” en “een valse getuige” (Sp 6:1919een valse getuige [die] leugens blaast,
en die tussen broeders twisten teweegbrengt.
; 12:1717Wie waarheid voortbrengt, maakt gerechtigheid bekend,
maar een valse getuige bedrog.
)
. Het gaat in op het eeuwenoude probleem van valse getuigen in de rechtbank die de waarheidsvinding vertragen. Het gaat niet slechts om het juist of verdraaid weergeven van de feiten, maar om iemands karakter dat uit zijn getuigenis blijkt. Betrouwbaar zijn en liegen horen niet bij elkaar.

Een betrouwbare getuige is niet om te kopen en niet te beïnvloeden door beloften of dreigementen om van de waarheid af te wijken. Je kunt hem op zijn woord vertrouwen. Hij is duidelijk en transparant in zijn getuigenis. Dit kan alleen gezegd worden van iemand die de Goddelijke natuur heeft. God kan niet liegen. Het is niet in Zijn natuur aanwezig en dus ook niet in de nieuwe natuur van de gelovige die hij heeft gekregen. Er is “geen leugen uit de waarheid” (1Jh 2:2121Ik heb u niet geschreven omdat u de waarheid niet weet, maar omdat u die weet en omdat geen leugen uit de waarheid is.).

Daartegenover staat de valse getuige; hij is een echt kind van de vader van de leugen en vertoont diens karakter (Jh 8:4444U bent uit uw vader, de duivel, en wilt de begeerten van uw vader doen; die was een mensenmoordenaar van [het] begin af en staat niet in de waarheid, omdat geen waarheid in hem is. Wanneer hij de leugen spreekt, spreekt hij uit het zijne, omdat hij een leugenaar is en de vader ervan.; 1Kn 21:1313Toen kwamen er twee mannen, verdorven lieden, tegenover hem zitten, en die verdorven lieden getuigden tegen hem, tegen Naboth, ten overstaan van het volk: Naboth heeft God en de koning vaarwel gezegd. Daarop brachten zij hem buiten de stad en stenigden hem met stenen, zodat hij stierf.). Hij “blaast leugens”. Zijn geestelijke longen zitten vol leugens. Wat hij uitademt, zijn leugens. Hij liegt met de vanzelfsprekendheid van zijn ademhaling. Iemands ademhaling merk je niet op, het valt niet op. Wat iemand uitademt, verspreidt zich ongemerkt en naar alle kanten. Zo werkt een valse getuige. Maar de ‘blaastest’ van Gods Woord toont zijn valsheid aan.

De Heer Jezus wordt “de trouwe Getuige” genoemd (Op 1:55en van Jezus Christus, de trouwe Getuige, de Eerstgeborene van de doden en de Overste van de koningen van de aarde. Hem Die ons liefheeft en ons van onze zonden heeft verlost door Zijn bloed,). Wij worden opgeroepen om betrouwbare getuigen te zijn, zoals ten aanzien van de boodschap van de behoudenis. Dat laten we behalve in onze woorden ook in onze daden zien. Ons voorbeeld behoort een getuigenis te zijn van Hem Die we dienen (1Tm 4:1212Laat niemand je jeugdige leeftijd verachten, maar wees een voorbeeld voor de gelovigen in woord, in wandel, in liefde, in geloof, in reinheid.).

Een valse getuige verdraait de waarheid van het evangelie (Gl 1:77dat geen ander is; maar er zijn sommigen die u in verwarring brengen en het evangelie van Christus willen verdraaien.). De soldaten die het graf van de Heer Jezus bewaakten, waren omgekocht om valse getuigen te zijn door leugens te blazen over de opstanding van de Heer (Mt 28:11-1411Terwijl zij nu heengingen, zie, enigen van de wacht kwamen in de stad en berichtten aan de overpriesters alles wat er was gebeurd.12En nadat zij waren bijeengekomen met de oudsten en hadden beraadslaagd, gaven zij de soldaten veel geld en zij zeiden:13Zegt: Zijn discipelen zijn ‘s nachts gekomen en hebben Hem gestolen terwijl wij sliepen.14En als dit de stadhouder ter ore komt, zullen wij hem overtuigen en maken dat u zonder zorg bent.). Zo waren er veel valse getuigen in het proces tegen de Heer (Mk 14:56-5856Want velen legden een vals getuigenis tegen Hem af, en de getuigenissen waren niet eenstemmig.57En er stonden enigen op die een vals getuigenis tegen Hem aflegden en zeiden:58Wij hoorden Hem zeggen: Ik zal dit met handen gemaakte tempelhuis afbreken en na drie dagen een ander, zonder handen gemaakt, opbouwen.). Om Stéfanus veroordeeld te krijgen werden ook valse getuigen ingezet (Hd 6:1313En zij brachten valse getuigen voor, die zeiden: Deze mens houdt niet op woorden te spreken tegen <deze> heilige plaats en de wet;).


Spotters en dwazen

6Een spotter zoekt wijsheid, en die is er niet,
maar voor een verstandige is kennis gemakkelijk te verwerven.
7Ga een dwaze man uit de weg:
van zijn lippen zult u geen kennis opdoen.
8De wijsheid van een schrandere is zijn [eigen] weg te begrijpen,
maar de dwaasheid van dwazen is bedrog.
9De dwaas spot met een schuldoffer,
maar onder de oprechten [heerst] welwillendheid.

Het contrast in vers 66Een spotter zoekt wijsheid, en die is er niet,
maar voor een verstandige is kennis gemakkelijk te verwerven.
betreft “een spotter” en “een verstandige”. Een “spotter” is intellectueel arrogant en mist daarom elke serieuze belangstelling voor wijsheid. Hij wil wel op zoek gaan naar de wijsheid, maar doet dat op een oppervlakkige manier. Het gaat hem erom dat hij met zijn wijsheid indruk kan maken op anderen.

Een spotter die wijsheid zoekt, vindt die niet omdat hij op de verkeerde plaats zoekt. Dat komt omdat het hem aan vrees voor God ontbreekt. Hij wil, om zo te zeggen, het koninkrijk van God niet ontvangen als een kind. Hij zit zichzelf in de weg. Hij is iemand die altijd leert om wijs te worden, maar nooit tot kennis van de waarheid komt (2Tm 3:77[vrouwen] die altijd leren en nooit tot kennis van [de] waarheid kunnen komen.). Daarom is de wijsheid die hij zoekt voor hem nergens te vinden.

“Een verstandige” daarentegen heeft een relatie met God. Daardoor staat hij in verbinding met de Bron van alle kennis en kan hij die gemakkelijk verwerven. Hij matigt zich niets aan en neemt de positie van een kind in. Met het gemak of de ontvankelijkheid waarmee een kind leert, verwerft hij kennis. Hij stelt geen voorwaarden vooraf, maar onderwerpt zich aan Gods lesprogramma om wijs te worden.

De kamerling was een verstandige. Hij las het Woord van God en werd onderwezen door Filippus, waardoor hij kennis verwierf over Christus (Hd 8:26-2926Een engel van [de] Heer nu sprak tot Filippus de woorden: Sta op en ga zuidwaarts de weg op die afdaalt van Jeruzalem naar Gaza; deze is eenzaam.27En hij stond op en ging. En zie, een Ethiopiër, een kamerling, een machthebber van Candacé, koningin van [de] Ethiopiërs, die haar schatbewaarder was, die naar Jeruzalem was gekomen om te aanbidden;28en hij was op de terugreis en zat op zijn wagen en las de profeet Jesaja.29En de Geest zei tot Filippus: Ga naar die wagen en blijf er in de buurt.). Dat was voor hem geen moeilijk werk, maar het ging ‘gemakkelijk’ omdat hij zo verstandig was om in te zien dat hij Christus nodig had. De onverstandige meent zijn weg zonder Christus te kunnen gaan (Rm 3:1111er is niemand die verstandig is; er is niemand die God zoekt;).

Het is onmogelijk om toe te nemen in kennis als men met een dwaze man omgaat (vers 77Ga een dwaze man uit de weg:
van zijn lippen zult u geen kennis opdoen.
)
. De eerste versregel gebiedt om uit de tegenwoordigheid van een dwaze man weg te gaan. De tweede versregel geeft daarvoor de reden. Het vers leert mensen dat ze weg moeten gaan bij dwazen omdat ze geen kennis ontvangen van wat de dwazen zeggen. We moeten niet omgaan met mensen die, hoewel ze veel praten, niets te zeggen hebben. Van zulke mensen word je niets wijzer. Uit niets komt niets voort.

Paulus geeft Timotheüs de opdracht om zich van mensen af te wenden die de schijn hebben dat ze Godsvrucht bezitten, maar die de kracht daarvan verloochenen (2Tm 3:55Ogenschijnlijk bezitten zij Godsvrucht, maar de kracht daarvan verloochenen zij. Wend je ook van dezen af.). Zo roept hij ook op om weg te gaan uit het midden van mensen die waarheid en leugen vermengen (2Ko 6:1717Daarom, ‘gaat weg uit hun midden en scheidt u af, zegt [de] Heer, en raakt niet aan wat onrein is,). Het is behalve tijdverspilling ook gevaarlijk om je in een gezelschap van dwaze mannen op te houden. We besparen ons veel teleurstelling als we dit vers in acht nemen.

“De wijsheid van de schrandere” geeft hem inzicht in de manier waarop hij moet leven (vers 88De wijsheid van een schrandere is zijn [eigen] weg te begrijpen,
maar de dwaasheid van dwazen is bedrog.
)
. Door zijn wijsheid richt hij het leven zo in, dat het goed is, dat het in overeenstemming is met Gods gedachten. Daarom moet hij weten hoe God over alles denkt. Gods gedachten staan in Zijn Woord. Daarin staat alles wat nodig is voor een leven in een wereld die vol valkuilen is en op een doolhof lijkt.

De dwaas kijkt alleen naar het hier-en-nu. Dat is zijn dwaasheid. Het materialisme bepaalt zijn leven. Dat is zijn leugengod. Hij laat zich niet leiden door de beginselen van Gods Woord, maar door bedrog. De dwaas merkt niet dat zijn eigen dwaasheid hem ten val brengt omdat hij zijn eigen weg voor juist houdt, terwijl hij daarvan geen begrip heeft. Hij leeft in leugen en bedrog.

Begrip van onze weg krijgen we alleen door omgang met de Heer Jezus en het luisteren naar Gods Woord. Christus begreep Zijn weg volmaakt door Zijn omgang met de Vader, door het luisteren naar Hem. Als we Hem daarin navolgen, zullen we geen mensen zijn die heen en weer en op en neer gaan met de veranderlijke omstandigheden van het leven. Het zal ons ook bewaren voor teleurstellingen.

De dwaas neemt de zonde niet serieus (vers 99De dwaas spot met een schuldoffer,
maar onder de oprechten [heerst] welwillendheid.
)
. Hij “spot met een schuldoffer”, dat houdt in dat hij elk schuldgevoel zowel bij zichzelf als bij iemand anders in de kiem smoort. Op elke vermaning wordt afwijzend gereageerd: ‘Ik heb niets verkeerds gedaan. In elk geval betekent het niets als je het vergelijkt met wat anderen doen. Er zijn heel wat mensen die veel slechter zijn dan ik. Trouwens, wie bepaalt of iets verkeerd is of niet?’ De dwaas vindt zondigen juist een vermakelijke bezigheid. Hij zal zich nooit verontschuldigen, maar de zonde altijd goedpraten of wegredeneren alsof het geen zonde is.

Als we schuld ontkennen, als we ontkennen dat we gezondigd hebben, maken we God tot een leugenaar (1Jh 1:1010Als wij zeggen dat wij niet gezondigd hebben, maken wij Hem tot een leugenaar en Zijn woord is niet in ons.). Het is in beeld het spotten met het plaatsvervangende verzoeningswerk van Christus, waarvan het schuldoffer spreekt. We vinden dit terug in onze tijd waarin velen het verzoeningswerk van Christus bespottelijk maken.

Bij “de oprechten” is “welwillendheid” op grond van het schuldoffer waar de dwaas mee spot. De oprechten zijn geen onschuldigen, maar mensen die hun schuld hebben beleden en van wie als gevolg daarvan de schuld door God is vergeven. Zij kennen de waarde van het offer van Christus. In Hem zijn zij in welwillendheid door God aangenomen. In die welwillendheid nemen de oprechten ook elkaar aan en gaan zij met elkaar om. Iedereen is van goede wil voor de ander.


Niet te delen bitterheid en blijdschap

10Het hart kent zijn eigen bitterheid,
en een vreemde kan zijn blijdschap niet delen.

Er is “bitterheid” en er is “blijdschap” die niet kan worden meegedeeld aan een ander en niet kan worden gedeeld met een ander, hoeveel begrip en medelijden die ander ook zou kunnen hebben. Het gaat hier om de diepste emoties van een mens, emoties van bitterheid en emoties van blijdschap. Het zijn emoties die alleen door de persoon die ze heeft, begrepen worden (vgl. 1Ko 2:11a11Want wie van de mensen kent het innerlijk van de mens, dan de geest van de mens die in hem is? Zo kent ook niemand het innerlijk van God, dan de Geest van God.).

Deze spreuk waarschuwt tegen alle onnatuurlijke of gedwongen pogingen om inlevingsvermogen te uiten. We moeten niet proberen de ander tot op de bodem van zijn emoties te volgen, want dat is niet mogelijk. Emoties horen bij de mens, maar de beleving daarvan is heel persoonlijk. Er zijn grenzen aan het deelnemen aan de vreugde of het verdriet van iemand anders.

Alleen voor God is die grens er niet. Hij is de “Kenner van aller harten” (Hd 1:2424En zij baden aldus: U, Heer, Kenner van aller harten, wijs van deze twee één aan die U hebt uitverkoren). In Christus, Die in alle dingen verzocht is als wij, met uitzondering van de zonde (Hb 4:1515Want wij hebben niet een hogepriester die niet met onze zwakheden kan meelijden, maar [Eén] Die in alle dingen verzocht is als wij, met uitzondering van [de] zonde.; Js 63:99In al hun benauwdheid
was Hij benauwd;
de Engel van Zijn aangezicht heeft hen verlost.
Door Zijn liefde en door Zijn genade
heeft Híj hen bevrijd;
Hij hief hen op en droeg hen
al de dagen van weleer.
)
, kan Hij er volkomen bij. Niemand heeft kunnen delen in de bitterheid van de Heer Jezus, maar Hij kent wel het hart van ieder mens en ook de bitterheid ervan.

Als wij soms niet eens weten hoe we bepaalde gevoelens moeten uiten, daar geen woorden meer voor hebben, en alleen maar kunnen zuchten, komt Gods Geest ons te hulp en brengt voor God onder woorden wat wij voelen (Rm 8:26-2726En evenzo komt ook de Geest onze zwakheid te hulp; want wat wij naar behoren zullen bidden, weten wij niet, maar de Geest Zelf bidt voor <ons> met onuitsprekelijke verzuchtingen.27En Hij Die de harten doorzoekt, weet wat de bedoeling van de Geest is, want Hij bidt, in overeenstemming met God, voor heiligen.). De tekst “verblijdt u met [de] blijden en weent met [de] wenenden” (Rm 12:1515Verblijdt u met [de] blijden en weent met [de] wenenden.), kan door ons alleen in praktijk worden gebracht door de Heilige Geest Die ons daartoe in staat stelt. De hemel is de hemel onder andere omdat we daar allen op volmaakte wijze in dezelfde blijdschap delen.


Schijn bedriegt

11Het huis van de goddelozen zal weggevaagd worden,
maar de tent van de oprechten zal in bloei staan.
12Er is [soms] een weg die iemand recht schijnt,
maar het einde ervan zijn wegen van de dood.
13Ook bij het lachen zal het hart pijn lijden:
het einde van zulke blijdschap is verdriet.

In vers 1111Het huis van de goddelozen zal weggevaagd worden,
maar de tent van de oprechten zal in bloei staan.
staan drie contrasten: “huis”“tent”; “goddelozen”“oprechten”; “weggevaagd worden”“in bloei staan”. De goddelozen wonen in een huis. Dat geeft het beeld van duurzaamheid, veiligheid en comfort. De oprechten wonen in een tent. Dat geeft het beeld van een woning die zomaar omvergeblazen kan worden en weinig veiligheid en comfort biedt. Hier bedriegt de schijn, want het huis van de goddelozen zal worden weggevaagd, terwijl de tent van de oprechten in bloei zal staan.

Het gaat om wat een woning of ook huisgezin kenmerkt. Een huis lijkt sterk en blijvend, toch valt het. Een tent lijkt zwak en tijdelijk, toch bloeit hij. Het gaat niet zozeer om het materiaal, maar om de bewoner. Een huis straalt rijkdom uit, een tent armoede. Het huis van de rijke lijkt vele generaties te overleven; de tent van de arme lijkt het korte bestaan van slechts één generatie beschoren te zijn. Maar het is andersom. De reden daarvan is dat de goddelozen geen rekening houden met God en Zijn wetten, terwijl de oprechten dat juist wel doen en God daardoor eren. Wie Hem eren, zal Hij eren.

Vers 1212Er is [soms] een weg die iemand recht schijnt,
maar het einde ervan zijn wegen van de dood.
wordt herhaald in Spreuken 16:25, wat het belang ervan onderstreept. In de eerste versregel staat niet dat de weg die recht schijnt, een verkeerde weg is, maar de tweede versregel verduidelijkt dat. Het beeld dat wordt gebruikt, is dat van een reiziger die een rechte weg volgt. Hij lijkt op de goede weg te zijn, maar hij is op de verkeerde weg, omdat het letterlijk een doodlopende weg is. Die weg voert hem naar de dood.

Het is opmerkelijk dat Salomo spreekt over "wegen" van de dood, meervoud dus. Het geeft aan dat de weg die recht schijnt, leidt tot tal van andere wegen en dat al die wegen één bestemming hebben en dat is de dood. Het is daarom belangrijk de weg die recht schijnt te verlaten voordat het te laat is.

Een voorbeeld van een weg die iemand recht schijnt, maar die uitloopt op de dood, is de weg van de goede werken, zoals bijvoorbeeld de roomse kerk die leert. Een ander voorbeeld is het doen van werken van de wet in de veronderstelling daardoor behouden te worden. Aan het houden van de wet is immers leven verbonden (Lv 18:55Mijn verordeningen en Mijn bepalingen moet u in acht nemen. De mens die ze houdt, zal erdoor leven. Ik ben de HEERE.). Maar niemand kan de wet houden. De wet blijkt een bediening van de dood en van de veroordeling te zijn (2Ko 3:7,97(Als nu de bediening van de dood, met letters op stenen gegraveerd, met heerlijkheid ontstond, zodat de zonen van Israël hun ogen niet konden vestigen op het gezicht van Mozes wegens de heerlijkheid van zijn gezicht, die tenietgedaan moest worden;9Want als de bediening van de veroordeling heerlijkheid had, zoveel te meer is de bediening van de gerechtigheid overvloedig in heerlijkheid.).

Paulus meende ook dat hij op de rechte weg was toen hij de christenen vervolgde, maar het was een weg naar de dood (Hd 26:99Ik meende dan bij mijzelf, dat ik tegen de Naam van Jezus de Nazoreeër veel vijandigs moest doen,; Jh 16:22Zij zullen u uit de synagoge bannen; ja, het uur komt, dat ieder die u doodt, zal menen God een dienst te bewijzen.). Als Christus hem op die weg niet een halt had toegeroepen, was hij in de eeuwige dood terechtgekomen. De huichelachtige farizeeën en schriftgeleerden in de tijd van de Heer Jezus roemden in hun eigen gerechtigheid. Zij meenden dat zij op de rechte weg wandelden, maar Christus spreekt het ‘wee u’ over hen uit (Mt 23:13,15,16,23,25,27,3913Wee u echter, schriftgeleerden en farizeeën, huichelaars, want u sluit het koninkrijk der hemelen voor de mensen; want uzelf gaat niet naar binnen, en hun die willen binnengaan, laat u niet toe binnen te komen. [Vers 1414Wie afkerig is van hart, zal van zijn wegen verzadigd worden,
maar een goed iemand van zichzelf.
is als niet-authentiek weggelaten.]15Wee u, schriftgeleerden en farizeeën, huichelaars, want u trekt de zee en het droge rond om één proseliet te maken; en wanneer hij het geworden is, maakt u van hem een zoon van [de] hel, tweemaal erger dan u.16Wee u, blinde leidslieden, die zegt: Wie bij het tempelhuis zweert – dat is niets; wie echter bij het goud van het tempelhuis zweert, is gebonden.23Wee u, schriftgeleerden en farizeeën, huichelaars, want u geeft tienden van de munt, de dille en de komijn, en u laat het gewichtigste van de wet na: het oordeel en de barmhartigheid en de trouw.25Wee u, schriftgeleerden en farizeeën, huichelaars, want u reinigt de buitenkant van de drinkbeker en de schotel, maar van binnen zijn zij vol roof en onmatigheid.27Wee u, schriftgeleerden en farizeeën, huichelaars, want u lijkt op witgepleisterde graven, die van buiten wel fraai schijnen, maar van binnen vol doodsbeenderen en allerlei onreinheid zijn.39Want Ik zeg u: u zult Mij van nu aan geenszins zien, totdat u zegt: ‘Gezegend Hij Die komt in [de] Naam van [de] Heer’.
)
.

Vers 1313Ook bij het lachen zal het hart pijn lijden:
het einde van zulke blijdschap is verdriet.
zegt dat in oppervlakkige vreugde soms onderliggende pijn aanwezig is. In die gevallen verdwijnt de vreugde een keer, maar de pijn is nog aanwezig. Mensen lachen in het gezelschap van anderen, maar als ze thuis alleen zijn, knaagt de pijn van het verdriet. Iemand kan gelukkig lijken en lachen, terwijl zijn hart pijn lijdt. Wat we zien, geeft niet altijd de dieperliggende werkelijkheid weer. Wij weten niet wat er in iemand omgaat. We worden op het verkeerde been gezet als we op het uiterlijk afgaan.

Pijn, vanwege welke oorzaak ook, kan niet worden weggelachen. Als er geen oplossing voor de pijn komt, is verdriet het einde van dat soort blijdschap. Het einde van blijdschap is voor de goddeloze altijd verdriet. Die blijdschap is eindig en verandert in oneindig verdriet. De blijdschap van wie in gemeenschap met God leeft, kent geen einde, maar is volkomen en eeuwig (1Jh 1:3-43wat wij gezien en gehoord hebben, verkondigen wij ook u, opdat ook u met ons gemeenschap hebt. En onze gemeenschap nu is met de Vader en met Zijn Zoon Jezus Christus.4En deze dingen schrijven wij <u>, opdat onze blijdschap volkomen is.).

God is de God van de hoop. Hij kan de gelovige vervullen met een blijdschap die niet iets verbergt, maar die kan samengaan met droefheid (Rm 15:1313Moge nu de God van de hoop u vervullen met alle blijdschap en vrede in het geloven, opdat u overvloedig bent in de hoop, door [de] kracht van [de] Heilige Geest.; 2Ko 6:1010als bedroefd, maar altijd blij; als arm, maar velen rijk makend; als niets hebbend en [toch] alles bezittend.). Pijn en verdriet zijn er niet meer als er een nieuwe hemel en een nieuwe aarde zijn (Op 21:4-54En Hij zal elke traan van hun ogen afwissen, en de dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch geschrei, noch pijn zal er meer zijn, <want> de eerste dingen zijn voorbijgegaan.5En Hij Die op de troon zat, zei: Zie, Ik maak alles nieuw. En Hij zei <tegen mij>: Schrijf, want deze woorden zijn getrouw en waarachtig.).


Afkerig van hart of een goed iemand

14Wie afkerig is van hart, zal van zijn wegen verzadigd worden,
maar een goed iemand van zichzelf.

Een afkerige is iemand die eerst de weg van het geloof ging, maar terugkeert tot zijn vroegere staat van ongeloof. Die terugkeer kan zijn uit angst voor lijden, maar ook om het platte plezier waarin hij vroeger opging. Hij heeft in elk geval genoeg van de in zijn ogen bekrompen dingen van God. Hij keert terug naar een leven in de zonde, zoals de hond terugkeert naar zijn braaksel en het varken naar het wentelen in de modder (2Pt 2:2222Hun is overkomen wat het ware spreekwoord zegt: ‘[De] hond is teruggekeerd naar zijn eigen braaksel’, en: ‘[De] gewassen zeug tot [het] wentelen in [de] modder’.).

De uiteindelijke verzadiging van die wegen zal een verzadiging van ellende zijn. De Israëlieten werden afkerig van hart toen ze genoeg kregen van het manna en terugverlangden naar Egypte. Afkerigheid van hart ontstaat als het vertrouwen in God wordt opgezegd omdat we Zijn wegen met ons niet begrijpen. Dan gaan we weer eigen wegen, in de mening dat die beter zijn. De ontgoocheling zal groot zijn.

Wie goed is, houdt vast aan God en blijft Hem vertrouwen, ook als het tegenzit. Zo iemand zal overvloedig verzadigd worden vanwege de keus die hij voor God heeft gemaakt. God geeft hem de diepe innerlijke voldoening van de juiste keus. Die verzadiging beleeft hij telkens weer bij alles wat hij doet. Wat hij doet, is goed, omdat hij goed is. Hij is goed, niet uit zichzelf, maar omdat hij voor een leven met God heeft gekozen.


Goedgelovig of voorzichtig

15Een onverstandige gelooft elk woord,
maar een schrandere let op zijn schreden.

Dit vers stelt “een onverstandige” en “een schrandere” tegenover elkaar. Een onverstandige is iemand die niet geoefend is om dingen te onderscheiden, terwijl de schrandere het vermogen heeft om kritische onderscheidingen te maken. De onverstandige is onervaren en gelooft alles wat men hem wijs wil maken. Iemand zegt dat hij zijn vriend is, van hem wil lenen en dat hij het zeker zal terugbetalen. Zonder dat er enige garantie is, leent de onnozele hals het geld. Ook hecht hij geloof aan de zotste uitspraken, omdat hij niets toetst aan de Bijbel. We kunnen denken aan het actuele nieuws dat ons elke dag wordt voorgeschoteld. Het is dom om alles maar voor zoete koek te slikken.

De schrandere echter onderscheidt elke stap die hij wil zetten. Hij wandelt voorzichtig, hij tast af en loopt behoedzaam, omdat hij beseft dat hij in een mijnenveld loopt. Hij is voorzichtig omdat hij leeft in gemeenschap met God. Daardoor is hij zich ervan bewust hoe onbetrouwbaar mensen kunnen zijn en dat hij zijn leven niet door hen kan laten leiden.

Het gaat om het hebben of niet hebben van gemeenschap met God. Wie niet in gemeenschap met God leeft, staat open voor de meest dwaze ideeën. Het maakt hem tot een gemakkelijke prooi voor leringen van demonen en van mensen (vgl. Rm 16:1818Want zulke [mensen] dienen niet onze Heer Christus, maar hun eigen buik; en door vleitaal en lofspraak bedriegen zij de harten van de argelozen.). Gebrek aan vertrouwen op God brengt hem ertoe te vertrouwen op hen die geen vertrouwen waard zijn. Ongelovige wetenschappers kun je niet volledig vertrouwen in de resultaten van hun onderzoek omdat ze de Bijbel negeren. Velen die de Bijbel als een boek vol fabels afwijzen, geloven de grootste dwaasheden en fabels.

De schrandere heeft door training geleerd “om zowel [het] goede als [het] kwade te onderscheiden” (Hb 5:1414maar het vaste voedsel is voor volwassenen, die door de gewoonte hun zinnen geoefend hebben om zowel [het] goede als [het] kwade te onderscheiden.). Hij “beproeft alles” en “behoudt het goede” (1Th 5:2121maar beproeft alles, behoudt het goede.). Zo gaat hij ook na wie er achter de woorden zit door de geesten te beproeven “of zij uit God zijn” (1Jh 4:11Geliefden, gelooft niet iedere geest, maar beproeft de geesten of zij uit God zijn, want vele valse profeten zijn uitgegaan in de wereld.). We moeten onderzoeken en toetsen aan de hand van Gods Woord of wat wordt gezegd, daarmee in overeenstemming is (Hd 17:1111Dezen nu waren edeler dan die in Thessalonika: zij ontvingen het Woord met alle bereidwilligheid, terwijl zij dagelijks de Schriften onderzochten of deze dingen zo waren.; 1Ko 14:2929En laten twee of drie profeten spreken en laten de anderen het beoordelen.). Dan zullen we op onze schreden letten en weten op welke weg we onze voeten moeten zetten.


De wijze en de overmoedige

16Een wijze vreest en keert zich af van het kwade,
maar een dwaas gaat zich te buiten en [waant zich] veilig.
17Wie snel toornig wordt, begaat dwaasheid,
en een man [vol] listige plannen zal gehaat worden.

“Een wijze” is voorzichtig en niet roekeloos (vers 1616Een wijze vreest en keert zich af van het kwade,
maar een dwaas gaat zich te buiten en [waant zich] veilig.
)
. De eerste versregel zegt dat een wijze vreest omdat hij het gevaar om zich heen ziet en tevens zijn eigen zwakheid onderkent. Daarom keert hij “zich af van het kwade”. Omdat de naam ‘HEERE’ niet wordt gebruikt, gaat het waarschijnlijk niet om de vrees voor God (hoewel hij dat zeker zal doen), maar om vrees voor de gevolgen van eigenzinnige daden. De wijze persoon is dus voorzichtig.

Daartegenover staat de roekeloze, zelfverzekerde, overmoedige dwaas. Hij laat zich gaan, heeft geen rem en leeft zich uit. De dwaas is arrogant en vertrouwt op zichzelf, terwijl hij van alle soorten mensen het meest voorzichtig zou moeten zijn. Hij vertrouwt op zijn eigen gevoel en aangematigde wijsheid. Zo iemand was Sanherib, de snoevende koning van Assyrië (2Kn 19:28-3728Omdat u tegen Mij tekeer bent gegaan,
en uw hoogmoed is opgeklommen tot in Mijn oren –
zal Ik Mijn haak in uw neus slaan
en Mijn bit tussen uw lippen,
en Ik zal u doen terugkeren
langs de weg waarover u bent gekomen.
29En dit zal voor u het teken zijn:
men zal dit jaar eten wat vanzelf gegroeid is,
in het tweede jaar wat daarvan weer opkomt;
in het derde jaar moet u zaaien en maaien,
en wijngaarden planten en de vruchten daarvan eten,
30want opnieuw zal wat ontkomen, wat overgebleven is van het huis van Juda,
wortel schieten naar beneden toe en vrucht dragen de hoogte in,
31want van Jeruzalem zal uitgaan wat overgebleven is,
en wat ontkomen is, van de berg Sion.
De na-ijver van de HEERE van de legermachten zal dit doen.
32Daarom, zo zegt de HEERE over de koning van Assyrië:
Hij zal deze stad niet binnenkomen,
daar geen pijl in schieten,
haar met geen schild tegemoetkomen,
en tegen haar geen belegeringsdam opwerpen.
33Langs de weg waarover hij gekomen is, zal hij terugkeren, maar deze stad zal hij niet binnenkomen, spreekt de HEERE.34Want Ik zal deze stad beschermen door haar te verlossen, omwille van Mijzelf en omwille van David, Mijn dienaar.35Het gebeurde in diezelfde nacht dat de engel van de HEERE [ten strijde] trok en in het leger van Assyrië honderdvijfentachtigduizend [man] neersloeg. Toen men de [volgende] morgen vroeg opstond, zie, het waren allemaal dode lichamen.36Daarop brak Sanherib, de koning van Assyrië, op. Hij trok weg en keerde [naar zijn land] terug; en hij bleef in Ninevé.37Het gebeurde nu, toen hij zich in het huis van Nisroch, zijn god, neerboog, dat Adrammelech en Sarezer, zijn zonen, hem met het zwaard doodden. Zij ontkwamen naar het land Ararat, en Esar-Haddon, zijn zoon, werd koning in zijn plaats.
)
. Hij waande zich volkomen veilig, onaantastbaar voor welke vijand ook. Voor hem was de HEERE niet meer dan een nationale afgod, zoals alle volken hun eigen afgoden hadden. Daar is hij bedrogen mee uitgekomen.

In vers 1717Wie snel toornig wordt, begaat dwaasheid,
en een man [vol] listige plannen zal gehaat worden.
worden twee karaktertrekken genoemd die onaangenaam zijn voor anderen. Het gaat om twee personen. De een is opvliegend of heethoofdig, het is iemand met een kort lontje. De ander is sluw. De eerste laat zich direct kennen, de ander werkt stiekem, hij vermijdt alles wat zijn ware bedoelingen bekend zou kunnen maken.

De Schrift waarschuwt ervoor om niet opvliegend te zijn, maar daarentegen traag tot toorn (Tt 1:77Want de opziener moet onstraffelijk zijn, als een rentmeester van God, niet aanmatigend, niet opvliegend, geen drinker, geen vechter, niet op schandelijke winst uit,; Jk 1:1919Weet dit, mijn geliefde broeders; laat ieder mens echter snel zijn om te horen, traag om te spreken, traag tot toorn.). Opvliegendheid staat tegenover zelfbeheersing die ieder nodig heeft, want niemand heeft een lont van onbeperkte lengte. De driftige persoon handelt dwaas door bij het minste of geringste wat tegenzit uit zijn vel te springen en te tieren en te razen. We moeten niet, als het tegenzit, ons geduld verliezen, maar leren om te volharden onder kwaad.

De “man [vol] listige plannen” kan de tegenhanger van de opvliegende persoon zijn. Hij is doortrapt in zijn bedoelingen. Zijn slachtoffer heeft niet snel door dat hij wordt benadeeld. Als hij doorkrijgt dat hij slachtoffer is geworden, is het te laat met als gevolg dat hij de sluwe man haat.


Dwaasheid erven of kennis omarmen

18De onverstandigen erven dwaasheid,
maar de schranderen omringen zich met kennis.

“De onverstandigen” hoeven niets te doen om dwaas te zijn. Ze krijgen dat mee bij hun geboorte; ze erven het van hun ouders. Het is een verwijzing naar de erfzonde, de zondige natuur die ieder door zijn geboorte uit zondige ouders van hen meekrijgt en ook zelf weer doorgeeft aan de kinderen die uit hem worden geboren.

Maar we hebben niet te maken met een noodlot. De aanwezigheid van de erfzonde hoeft niet te betekenen dat iemand dwaas blijft. Iemand die zich bekeert en gelooft in Christus en Zijn werk, krijgt een nieuwe natuur, het nieuwe, eeuwige leven. Dan wordt hij een schrandere en omringt “zich met kennis”.

Hij die vroeger dwaas was, kent nu God. Door de kennis van Hem is hem “alles geschonken betreffende [het] leven en [de] Godsvrucht” (2Pt 1:33Zijn Goddelijke kracht heeft ons immers alles geschonken betreffende [het] leven en [de] Godsvrucht door de kennis van Hem Die ons heeft geroepen door <Zijn eigen> heerlijkheid en deugd,). De kennis van God stelt hem in staat als een schrandere te leven. Hij weet hoe hij alle dingen in het leven moet zien, dat wil zeggen zien zoals God ze ziet.


De rollen worden omgekeerd

19De kwaaddoeners bukken voor goede [mensen],
en de goddelozen bij de poorten van de rechtvaardige.

Uiteindelijk – want nu is het in het algemeen nog niet zo – zullen “de kwaaddoeners bukken voor goede [mensen]”, dat zijn zij die goeddoen. “De goddelozen”, die de rechtvaardige bij hun poorten wegjoegen, zullen “bij de poorten van de rechtvaardige” komen om hem om een gunst te vragen. Het beeld dat hier gebruikt wordt, is dat van een overwonnen volk dat knielt voor hun overwinnaars in afwachting van hun opdrachten.

De broers van Jozef bukten voor hem ( Gn 42:6b6En Jozef – híj was de machthebber over dat land; hij verkocht koren aan de hele bevolking van het land. De broers van Jozef kwamen en bogen zich voor hem neer [met] het gezicht ter aarde.; 43:26,2826Toen Jozef thuisgekomen was, brachten zij het geschenk dat zij voor hem bij zich [hadden] het huis binnen en zij bogen zich voor hem ter aarde.28En zij zeiden: Het gaat goed met uw dienaar, onze vader; hij leeft nog. Toen knielden zij en bogen zich neer.). Hoewel dit spreekwoord in de eerste plaats doelt op triomfen in dit leven (Hd 16:3939En zij kwamen het hun verzoeken; en na hen naar buiten geleid te hebben vroegen zij hun uit de stad weg te gaan.), kunnen we ook denken aan de zekere vervulling van deze spreuk in de toekomst (Fp 2:1010opdat in de Naam van Jezus elke knie zich buigt van hen die in de hemel en die op de aarde en die onder de aarde zijn,; Op 3:99Zie, Ik geef [enigen] uit de synagoge van de satan, die zeggen dat zij Joden zijn en het niet zijn, maar liegen; zie, Ik zal maken dat zij komen en zich neerbuigen voor uw voeten en erkennen dat Ik u heb liefgehad.).


Houding tegenover sociaal minder bedeelden

20Een arme wordt zelfs door zijn vriend gehaat,
maar de vrienden van een rijke zijn talrijk.
21Wie zijn naaste veracht, zondigt,
maar welzalig is hij die zich over ellendigen ontfermt.

Het lijkt in vers 2020Een arme wordt zelfs door zijn vriend gehaat,
maar de vrienden van een rijke zijn talrijk.
te gaan om iemand die arm is geworden. Behalve het verlies van geld en bezit verliest de arme ook zijn vriend. Die vriend was iemand van het soort vrienden dat alleen vriendschap sluit vanwege het voordeel dat het kan opleveren. Verdwijnt het voordeel, dan verdwijnt ook de vriendschap. Vriendschap verandert in haat of minachting.

De waarheid daarvan nemen we elke dag waar. Overal zien we dat bezittingen bepalen hoe populair iemand is. Mensen schamen zich vaak voor arme familieleden vanwege hun povere kleding, hun armoedig gemeubileerde huis of hun lage opleiding.

Maar ‘de liefhebbers van een rijke zijn vele’, zo staat er letterlijk. Vriendschap vanwege rijkdom is geen echte vriendschap. Het gaat er alleen maar om iets van de rijkdom van de ander te krijgen. Iemand die wijs is, zal zich daardoor niet laten leiden. Rijken lijken de favorieten van de hemel te zijn, maar dat is bedrog.

Een vriend is iemand van wie je vertrouwt dat hij je altijd, onder alle omstandigheden, liefheeft. Vriendschap moet de persoon betreffen, niet wat hij bezit.

Vers 2121Wie zijn naaste veracht, zondigt,
maar welzalig is hij die zich over ellendigen ontfermt.
sluit aan op vers 2020Een arme wordt zelfs door zijn vriend gehaat,
maar de vrienden van een rijke zijn talrijk.
. We mogen onze naaste niet verachten, ook al is hij arm. De naaste verachten betekent zondigen tegen hem en tegen God. Men kan niet zondigen tegen een naaste en Gods zegeningen genieten. Verachten betekent behandelen met minachting, weggooien als waardeloos. Jakobus waarschuwt daartegen (Jk 2:1-91Mijn broeders, hebt het geloof in onze Heer Jezus Christus, [de Heer] der heerlijkheid, niet met aanzien des persoons.2Want als er in uw synagoge een man binnenkomt met een gouden ring, in prachtige kleding, en er komt ook een arme binnen in haveloze kleding,3en u kijkt op tegen hem die de prachtige kleding draagt en zegt: Gaat u daar staan, of: Gaat u hier op een goede plaats zitten, en tot de arme zegt u: Gaat u <hier> onderaan mijn voetenbank zitten,4hebt u dan niet bij uzelf onderscheid gemaakt en bent rechters met boze overleggingen geworden?5Hoort, mijn geliefde broeders: heeft God niet de armen in de wereld uitverkoren om rijk te zijn in [het] geloof en erfgenamen van het koninkrijk, dat Hij beloofd heeft aan hen die Hem liefhebben?6U echter hebt de arme oneer aangedaan. Zijn het niet de rijken die u onderdrukken en die u voor rechtbanken slepen?7Zijn zij het niet die de uitnemende Naam die over u aangeroepen is, lasteren?8Als u dan [de] koninklijke wet volbrengt, naar de Schrift: ‘U zult uw naaste liefhebben als uzelf’, dan doet u goed.9Maar als u de persoon aanziet, doet u zonde en wordt door de wet aan de kaak gesteld als overtreders.; Jb 36:55Zie, God is machtig, maar Hij veracht niets;
machtig is de kracht van [Zijn] hart.
)
. God liefhebben en de naaste liefhebben zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden (Mt 22:37-4037Hij nu zei tot hem: ‘U zult [de] Heer, uw God, liefhebben met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand’.38Dit is het grote en eerste gebod.39[Het] tweede nu, daaraan gelijk: ‘U zult uw naaste liefhebben als uzelf’.40Aan deze twee geboden hangt de hele wet en de profeten.).

In de tweede versregel wordt de naaste verondersteld arm, of in elk geval behoeftig, te zijn. Tegenover het haten van de naaste staat het zich over hem ontfermen. Wie dat doet, wordt “welzalig” genoemd. Hij zal daarvoor door God beloond worden (Ps 41:2-32Welzalig is hij die verstandig omgaat met een ellendige;
in dagen van onheil zal de HEERE hem bevrijden.
3De HEERE zal hem bewaren en hem in het leven behouden;
hij zal op aarde gelukkig gemaakt worden.
Geef hem niet over aan het verlangen van zijn vijanden.
)
. De Heer Jezus zegt het in Zijn zaligsprekingen zo: “Gelukkig de barmhartigen, want zij zullen barnhartigheid verkrijgen” (Mt 5:77Gelukkig de barmhartigen, want zij zullen barmhartigheid verkrijgen.).


Kwaad smeden of het goede bewerken

22Zij die kwaad smeden, dwalen die niet?
Goedertierenheid en trouw zijn er echter bij hen die het goede bewerken.

Het contrast is tussen “kwaad smeden” en “het goede bewerken”. Het resultaat van het eerste is dwalen en van het tweede het tonen van goedertierenheid of liefde en trouw. “Zij die kwaad smeden”, zijn er bewust mee bezig iets kwaads uit te werken. Wie dat doen, zijn verkeerd bezig en bevinden zich op de verkeerde weg. Zonder enige twijfel dwalen zij. God bedenkt het kwaad niet en bewerkt het ook niet. Hij wil de mens goeddoen en Hij wil dat mensen elkaar goeddoen.

Zij “die het goede bewerken”, die om zo te zeggen goede plannen ‘smeden’, laten in hun handelingen zien dat zij worden geleid door “goedertierenheid en trouw”. Deze beide kenmerken zijn eigenschappen van de Heer Jezus en God. Maar ze komen ook tot uiting in hen die met Hen in verbinding staan (Js 32:88Maar de edelmoedige beraamt edelmoedige [plannen]
en híj staat voor edelmoedige [daden].
)
.

Toen de Heer Jezus op aarde was, hebben de godsdienstige leiders niets anders gedaan dan kwaad tegen Hem smeden. Ze waren er steeds op uit Hem in een woord te verstrikken. Hoe hebben zij gedwaald. De Heer zegt tegen de sadduceeën die voor Hem een strikvraag hadden: “Dwaalt u niet daardoor, dat u de Schriften niet kent, noch de kracht van God?” (Mk 12:2424Jezus zei tot hen: Dwaalt u niet daardoor, dat u de Schriften niet kent, noch de kracht van God?).


Overschot en rijkdom

23Bij alle zwoegen is er overschot,
praatjes [leiden] slechts tot gebrek.
24De kroon van de wijzen is hun rijkdom,
de dwaasheid van de dwazen blijft dwaasheid.

Om ergens voordeel of winst uit te halen moet er hard worden gewerkt (vers 2323Bij alle zwoegen is er overschot,
praatjes [leiden] slechts tot gebrek.
)
. Zinloos gepraat, geleuter, levert alleen gebrek op. “Zwoegen” wil zeggen dat er inspanning moet worden geleverd. Maar dan heb je ook wat, en zelfs meer dan je nodig hebt. Er is “overschot” om daarmee anderen goed te doen.

Wat voor dagelijkse werkzaamheden geldt, kunnen we ook geestelijk toepassen. Om Gods Woord te leren kennen zullen we moeten zwoegen. De opbrengst is meer dan voldoende voor onze geestelijke groei. We hebben er niet alleen zelf wat aan, maar we kunnen er ook anderen mee dienen.

Mensen zouden banger moeten zijn voor praatjes dan voor hard werken. Door oeverloos vergaderen en altijd maar praten komt nauwelijks iets tot stand. Het eindresultaat is “gebrek”, omdat er alleen veel gepraat is zonder de praktijk te kennen. Er wordt misschien wel wat geïnvesteerd, maar het geld verdwijnt in een bodemloze put en er blijven alleen schulden over.

We kunnen op de tweede versregel enkele Nederlandse gezegden toepassen. De eerste is ‘holle vaten klinken het hardst’, dat wil zeggen dat wie er het minste verstand van heeft, zijn mening het luidst verkondigt. Het tweede is ‘praatjes vullen geen gaatjes’, wat wil zeggen dat je er met praten alleen niet komt, er moet ook wat gedaan worden.

“Rijkdom” is een “kroon” voor hen die goed gebruikmaken van wijsheid (vers 2424De kroon van de wijzen is hun rijkdom,
de dwaasheid van de dwazen blijft dwaasheid.
)
. Het siert de wijze die rijk is, dat hij, omdat hij wijs is, zijn rijkdom gebruikt om er anderen goed mee te doen. Zij zijn daarin navolgers van God, Die met Zijn rijkdom ook alleen het goede doet. Hij geeft aan de Zijnen naar de rijkdom van Zijn genade vanuit Zijn wijsheid en inzicht (Ef 1:7-87in Wie wij de verlossing hebben door Zijn bloed, de vergeving van de overtredingen, naar de rijkdom van Zijn genade,8waarmee Hij jegens ons overvloedig is geweest in alle wijsheid en inzicht;).

De tweede versregel lijkt te zeggen dat dwazen alleen hun dwaasheid hebben. Als een dwaas rijk is, maakt dat van hem niet een beter mens. De manier waarop hij met zijn rijkdom omgaat, laat zien dat zijn dwaasheid onverbeterlijk is. Rijkdom van wijzen vermeerdert hun aanzien, terwijl dwazen altijd dwazen blijven, ook al zijn ze rijk. Een varken blijft een varken ook al wordt er een gouden ring door zijn snuit gedaan.


Een redder van levens of een bedrieger

25Een betrouwbare getuige is een redder van levens,
maar wie leugens blaast, is een bedrieger.

“Een betrouwbare getuige” vertelt de waarheid en redt daardoor het leven van iemand die op grond van een valse aanklacht gedood zou worden. Daartegenover staat de “bedrieger” die “leugens blaast”. Hij bedriegt rechters en brengt ondergang. Hij is niet een gelegenheidsbedrieger, maar de personificatie van bedrog. Dat komt omdat hij afstamt van de vader van de leugen, de duivel, wiens natuur hij openbaart.

Een betrouwbare getuige is iemand die het evangelie brengt. Hij getuigt van de waarheid van zijn eigen redding. Wie naar zijn getuigenis luistert en zijn raad opvolgt om ook tot de Heiland te gaan, wordt als het ware door hem gered. Hij werpt hem in het evangelie de reddingsboei toe. Hij is niet zelf die reddingsboei, maar hij werpt hem die wel toe. De Heer Jezus is in de volste zin van het woord de trouwe en waarachtige Getuige en daardoor de Redder van levens.


De vreze des HEEREN is …

26In de vreze des HEEREN is een sterk vertrouwen,
en voor Zijn kinderen zal Hij een toevlucht zijn.
27De vreze des HEEREN is een bron van leven
om de strikken van de dood te ontwijken.

In deze twee verzen worden de rechtvaardigen bemoedigd door hen op twee bijzondere kenmerken van de vreze des HEEREN te wijzen. Het eerste kenmerk is dat zij die de HEERE vrezen, die eerbied voor Hem hebben, in “sterk vertrouwen” op Hem hun weg kunnen gaan (vers 2626In de vreze des HEEREN is een sterk vertrouwen,
en voor Zijn kinderen zal Hij een toevlucht zijn.
)
. Het gaat om ‘kinderen van de vreze des HEEREN’, niet om kinderen van de HEERE. De eerbiedige vreze des HEEREN is een zekere bescherming tegen de gevaren die aan alle kanten dreigen.

Het beeld is van een vesting, waar de rechtvaardigen naartoe vluchten en veilig zijn. Het is ook het beeld van een vader die zijn kinderen beschermt tegen machten die sterker zijn dan het kind, maar niet dan de vader. God is een toevlucht en sterkte, een hulp in benauwdheden (Ps 46:22God is ons een toevlucht en kracht;
Hij is in hoge mate een hulp gebleken in benauwdheden.
)
. In onszelf hebben we geen kracht, maar in Hem is alle kracht die we nodig hebben. De Zijnen nemen hun toevlucht tot Hem voor bescherming tegen de vijand.

De vreze des HEEREN biedt niet alleen bescherming. Het tweede kenmerk is dat eerbiedige vrees voor de HEERE leven brengt (vers 2727De vreze des HEEREN is een bron van leven
om de strikken van de dood te ontwijken.
)
. Dit leven is leven in de volle en oneindige duur ervan, want de dood komt er niet bij in de buurt. God is de Bron van alle leven. Wie door het geloof verbinding met Hem heeft, leeft in een levende relatie met Hem. Buiten Hem is geen leven. Gemeenschap met Hem is leven. Daardoor worden verleidingen die de dood tot gevolg hebben, onderkend en ontweken.

Beide kenmerken zijn nodig in een wereld die ons kwaad wil doen en waarin we willen leven tot eer van God. We zien hier bewaring tegen de twee aspecten van het kwaad: geweld en verleiding. De duivel valt ons met geweld aan of hij wil ons met zijn listen verleiden. Dit komt overeen met zijn twee verschijningsvormen. Hij komt tot ons “als een brullende leeuw” (1Pt 5:88Weest nuchter, waakt; uw tegenpartij, [de] duivel, gaat rond als een brullende leeuw, op zoek wie hij zou kunnen verslinden.) of “als een engel van het licht” (2Ko 11:1414En geen wonder, want de satan zelf doet zich voor als een engel van het licht.).


Glorie of ondergang van een heerser

28In een talrijk volk ligt de glorie van een koning,
maar in gebrek aan volk ligt de ondergang van een machthebber.

De macht van een koning hangt af van het aantal onderdanen dat zijn koninkrijk telt. Deze uitspraak is over het algemeen waar voor koninkrijken. Vanuit menselijk oogpunt is politieke macht gebaseerd op het aantal mensen dat lid is van de partij. In de eerste versregel gaat het niet om macht of invloed, maar om “de glorie van een koning”. Dit veronderstelt een koning die tot zegen van zijn onderdanen regeert. Zijn volk is talrijk omdat iedere onderdaan graag bij die koning wil horen.

We zien dat volmaakt tot uiting komen in het vrederijk. Dan is de Heer Jezus openlijk Koning van Israël. Hij regeert als de ware Salomo over Zijn volk en alle volken. Van Hem stroomt er zegen naar allen over wie Hij regeert.

De titel en hoge positie van een koning worden waardeloos als hij geen of slechts enkele onderdanen heeft. Dan heeft hij geen enkele zeggenschap of macht of heerschappij. Er is niemand die achting voor hem heeft. Als hij zijn volk verliest, is hij ten onder gegaan.

De satan, en in zijn kielzog de antichrist, is de grote verliezer. Hij zal in het vrederijk geen volk en geen enkele volgeling meer hebben. Dat geldt ook voor de antichrist die velen zal misleiden en door de Israëlieten zal worden aangenomen als hun koning. De satan zal in zijn gevangenis totaal alleen zijn, zonder enige machtsuitoefening over wie dan ook. Ook in de eeuwigheid zal hij alleen zijn, zoals ook iedereen die in de hel is, alleen zal zijn, hoe hoog zijn positie, zijn macht en zijn invloed op aarde ook waren. De antichrist zal bij de komst van de Heer Jezus ten oordeel direct al, samen met het beest, de dictator van Europa, in de hel worden geworpen (Op 19:2020En het beest werd gegrepen en met hem de valse profeet die de tekenen in diens tegenwoordigheid had gedaan, waardoor hij hen misleidde die het merkteken van het beest ontvingen en die zijn beeld aanbaden. Levend werden deze twee geworpen in de poel van vuur die van zwavel brandt.).


Geduldig of kortaangebonden

29Wie geduldig is, heeft veel inzicht,
maar wie kortaangebonden is, verheft de dwaasheid.

“Wie geduldig is”, bewijst dat hij “veel inzicht” heeft in de omstandigheden van het leven en de toekomst. Anders is er geen geduld op te brengen. Hij beseft dat de dingen op aarde nog niet zijn zoals God wil dat ze zijn. Die tijd komt wel, maar nu is het nog niet de tijd om veranderingen, desnoods met geweld, door te voeren. De rechtvaardige ziet en ondergaat veel lijden. Hij heeft veel inzicht in de oorzaak daarvan. Die ligt in de mens die van God is afgeweken en in opstand tegen Hem leeft.

Jakobus roept op tot geduld in het verdragen van onrecht (Jk 5:7-117Hebt dan geduld, broeders, tot de komst van de Heer. Zie, de landman wacht op de kostelijke vrucht van het land en heeft er geduld mee, totdat deze [de] vroege en late <regen> ontvangt.8Hebt ook u geduld, sterkt uw harten, want de komst van de Heer is nabij.9Zucht niet tegen elkaar, broeders, opdat u niet geoordeeld wordt. Zie, de Rechter staat voor de deur.10Broeders, neemt als voorbeeld van het lijden en het geduld de profeten, die in de Naam van [de] Heer gesproken hebben.11Zie, wij prijzen hen gelukkig die volhard hebben. U hebt van de volharding van Job gehoord en hebt [uit] het einde van [de] Heer gezien dat de Heer vol genegenheid en ontfermend is.). Hij gebruikt het woord geduld in die enkele verzen liefst vier keer. Hij spreekt daarbij over de komst van de Heer en over volharding die ook zo kenmerkend was voor de profeten. Wie geduldig is, heeft veel inzicht in de komst van de Heer. Hij ziet daarnaar uit en wacht geduldig en volhardend daarop.

Tegenover geduldig staat “kortaangebonden”. Zo iemand denkt niet aan de toekomst. Hij wil hier-en-nu leven en direct genieten. Zodra er iets of iemand op zijn weg komt die hem daarin hindert of dat onmogelijk maakt, ontploft hij. Hij “verheft dwaasheid” tot de ware norm van het leven. Natuurlijk, zo vindt hij, mag je uit je vel springen als je geluk wordt verstoord.

Geduld hoort bij God en bij hen die bij Hem horen. Het is een kenmerk van het werk van de Heilige Geest en een onderdeel van Zijn vrucht (Gl 5:2222Maar de vrucht van de Geest is: liefde, blijdschap, vrede, lankmoedigheid, goedertierenheid, goedheid, trouw, zachtmoedigheid, zelfbeheersing.). God is ook geduldig in het uitstellen van Zijn toorn (2Pt 3:99[De] Heer vertraagt de belofte niet zoals sommigen het voor traagheid houden, maar Hij is lankmoedig over u, daar Hij niet wil dat iemand verloren gaat, maar dat allen tot bekering komen.).


Een gezond hart of afgunst

30Een gezond hart is het leven voor het lichaam,
maar afgunst is verrotting van de beenderen.

Een gezond hart is een hart waarin niet begeerten regeren, maar waarin Christus regeert. Petrus zegt tegen ons: “Heiligt Christus als Heer in uw harten” (1Pt 3:1515maar heiligt Christus als Heer in uw harten, altijd bereid tot verantwoording aan ieder die u rekenschap vraagt van de hoop die in u is, maar met zachtmoedigheid en vrees,). Als Christus in ons hart de plaats van Heer krijgt, wil dat zeggen dat we Hem het bestuur over ons hele leven in handen hebben gegeven. Dat heeft een gezond effect op het lichaam. Wie met Christus leeft, doet geen dingen die de gezondheid van zijn lichaam in gevaar brengen.

We moeten daaruit niet de conclusie trekken dat wie ziek is, Christus dus niet het gezag over zijn leven heeft gegeven. Als we dat doen, lijken we op de vrienden van Job die Jobs ziekte zagen als een bewijs van verborgen zonden. Het gaat hier om wat algemeen waar is, zonder te zeggen dat het altijd waar is.

Het is wel altijd waar dat “afgunst” of jaloersheid “verrotting van de beenderen” is. Afgunst op de voorspoed van de naaste, op het geluk van de ander, vreet de kracht uit de beenderen weg (vgl. Ps 112:1010De goddeloze zal het zien en toornig worden, /resj/
knarsetandend zal hij wegteren. /sjin/
Wat de goddelozen verlangen, zal vergaan. /taw/
)
. Het is de oerzonde van de satan en van de mens. Het heeft de mens in de grootste ellende gebracht, waaruit hij zichzelf niet kan bevrijden. De beenderen, die stabiliteit aan zijn wandel moeten geven, ontbreekt het aan kracht. Niets in zijn leven is tot eer van God.

Het begint met ondankbaarheid of ontevredenheid, het ongenoegen over het eigen bezit of de eigen kwaliteiten. Vervolgens ontstaat er een ongezonde aandacht voor het bezit of de kwaliteiten van anderen, met de wens om die te bezitten. Het resultaat is dat de stabiliteit van het bestaan in een dankbare houding voor de Heer volledig wordt aangetast. Het bestaan wordt bepaald door wat anderen hebben.


Onderdrukken of ontfermen

31Wie een geringe onderdrukt, smaadt diens Maker,
maar wie zich over een arme ontfermt, eert Hem.

De manier waarop iemand de geringe of arme behandelt, toont of hij wel of geen rekening met de Schepper houdt. Wie “een geringe onderdrukt”, toont minachting voor de Maker van de geringe Die ook de onderdrukker heeft gemaakt. De geringe is evenals de onderdrukker gemaakt naar het beeld van God (vgl. Jb 31:1515Heeft Hij Die mij in de buik maakte, [ook] hem niet gemaakt,
en heeft Eén ons niet in de baarmoeder gevormd?
; Sp 22:22Rijken en armen ontmoeten elkaar,
de HEERE heeft hen allen gemaakt.
)
. Wie een geringe onderdrukt, zegt daarmee dat God hem niet had moeten maken en smaadt op die manier Gods werk.

In de wereld waarin wij leven, heersen de rijken over de armen. Geld is macht, invloed en status, zo is de opvatting van de wereld. Iemands waarde hangt echter niet af van zijn sociale status of zijn bankrekening, maar van het feit dat hij door God gemaakt is.

Tegenover hem die de geringe onderdrukt, staat “wie zich over een arme ontfermt”. Hij smaadt de Schepper niet, maar “eert Hem”. Het tonen van ontferming bewijst dat iemand een rechtvaardige is (Ps 37:2121De goddeloze leent en betaalt niet terug,/lamed/
maar de rechtvaardige ontfermt zich en geeft.
)
. Hij doet dat ook niet slechts af en toe, maar “de hele dag ontfermt hij zich en leent uit” (Ps 37:2626De hele dag ontfermt hij zich en leent uit,
en zijn nageslacht is tot zegen.
)
. God wordt geëerd overal waar Hij in de Zijnen een van Zijn eigenschappen ziet. Hier is het ontferming. God is de Zich erbarmende of ontfermende God (Rm 9:1616Zo ligt het dan niet aan hem die wil, ook niet aan hem die loopt, maar aan de Zich erbarmende God.; Ex 2:2525En God zag naar de Israëlieten om en ontfermde Zich over hen.). Hij heeft Zich in Christus ook over ons, armen, ontfermd.


Weggedreven worden of een toevlucht vinden

32en goddeloze wordt weggedreven door zijn [eigen] kwaad,
maar een rechtvaardige vindt een toevlucht, [zelfs] in zijn dood.

Dit vers laat het verschil zien tussen “een goddeloze” en “een rechtvaardige” bij het verlaten van de wereld. In het leven kan een goddeloze krachtig en succesvol lijken. Maar als hij de wereld moet verlaten, wordt hij daaruit “weggedreven”. Hij klemt zich met handen en voeten aan dit leven vast en wil het niet verlaten, maar wordt daartoe gedwongen. Er is niets wat dit moment verhindert. Hij heeft de zonde liefgehad en sterft erin. Zijn eigen kwaad brengt dit oordeel over hem en volgt hem in het oordeel. Hij neemt het mee naar die andere wereld, de wereld van pijn en wroeging, die hij nooit meer kan verlaten.

Hoe geheel anders verlaat de rechtvaardige de wereld. Hij kan lijden en sterven, maar hij heeft een toevlucht, zelfs in de dood. Een prachtig voorbeeld daarvan zien we als Stéfanus sterft (Hd 7:5959En zij stenigden Stéfanus, die [de Heer] aanriep en zei: Heer Jezus, ontvang mijn geest.). Wie de Heer vertrouwen en gehoorzamen, hebben veiligheid in elke ramp die hen kan treffen.

Daarom kan er gezegd worden van hen die in de grote verdrukking voor de Naam van de Heer sterven: “Gelukkig de doden die in [de] Heer sterven, van nu aan” (Op 14:1313En ik hoorde een stem uit de hemel zeggen: Schrijf: gelukkig de doden die in [de] Heer sterven, van nu aan. Ja, zegt de Geest, opdat zij rusten van hun arbeid; want hun werken volgen hen.). Zij zullen opstaan, evenals Stéfanus, om samen met de Heer Jezus in het vrederijk te regeren. Dan zullen zij beloond worden voor de werken van geloof die zij hebben gedaan, waarvan God er niet één zal vergeten.


Verborgen wijsheid en openlijke dwaasheid

33Wijsheid rust in het hart van de verstandige,
maar wat in het binnenste van dwazen is, wordt bekend.

“De verstandige” loopt niet met zijn wijsheid te koop. Hij zal zich er niet op beroemen. De “wijsheid rust in het hart” en bestuurt zijn leven in woord en in daad. Het hart is de keuzeplaats. Zonder God komen er alleen zonden uit voort. Als Christus, de wijsheid van God, in het hart woont, weet de verstandige wat hij wel en wat hij niet moet zeggen en doen. Hij zal overwegen of iets tot eer van God is of niet.

“Dwazen” lopen wel met hun wijsheid te koop, dat wil zeggen met wat zij voor wijsheid houden. Uit hun “binnenste” komt geen wijsheid, want die is daar niet aanwezig omdat er bij hen geen gedachte aan God is. In hun binnenste woont dwaasheid en die maken zij bekend, die bazuinen zij voor zich uit. Dwazen willen graag voor wijs doorgaan en voor wijs worden aangezien. Zij flappen eruit wat zij denken dat wijsheid is, maar het blijkt dwaasheid te zijn.


Gerechtigheid of zonde van een volk

34Gerechtigheid verhoogt een volk,
maar zonde is een schandvlek voor de natiën.

De voorspoed en de kracht van een volk hangen af van zijn “gerechtigheid”. Het werkwoord “verhoogt” betekent dat de toestand van de mensen in dat land wordt verhoogd. Zij krijgen een hoge plaats. Deze belofte geeft God aan Zijn volk als zij “al Zijn geboden in acht nemen”, want dan zal Hij hun een plaats geven “hoog boven alle volken die Hij gemaakt heeft, tot lof, tot een naam en tot sieraad” (Dt 26:18-1918En de HEERE heeft u heden verklaard dat u voor Hem een volk zult zijn dat Zijn persoonlijk eigendom is, zoals Hij tot u gesproken heeft, en dat u al Zijn geboden in acht moet nemen,19en dat Hij u [een plaats] zal geven, hoog boven alle volken die Hij gemaakt heeft, tot lof, tot een naam en tot sieraad; en dat u een heilig volk zult zijn voor de HEERE, uw God, zoals Hij gesproken heeft.).

Maar het beginsel geldt voor alle volken. Elk volk waarvan ieder lid zijn volksgenoot en de bij hen wonende vreemdeling het zijne geeft, krijgt eer toebedeeld. Dat is alleen in praktijk te brengen als een volk zich aan God en Zijn wil onderwerpt. Recht doen aan andere mensen kan alleen als er in de eerste plaats recht wordt gedaan aan God, wat wil zeggen dat Hij in Zijn soevereine rechten wordt erkend.

Tegenover een volk dat gerechtigheid doet, staan de natiën die de zonde ruimte geven en daarover geen gerechtigheid oefenen door die te oordelen. Een voorbeeld daarvan is dat in een groeiend aantal landen, met Nederland in de voorhoede, homorelaties niet als zonde worden gezien, maar als een te aanvaarden samenlevingsvorm worden verdedigd. Deze zonde druist regelrecht tegen Gods scheppingsorde in en is “een schandvlek” op al die natiën waar homorelaties worden toegestaan.

Natuurlijk zullen de natiën waar deze zonde of andere immoraliteiten worden getolereerd of zelfs worden gestimuleerd, dit niet als een schandvlek zien. Ze zullen het juist als een overwinning op het in hun ogen ‘benepen’ christelijke geloof zien en vieren. Vrijheid van meningsuiting, alles zeggen wat je wilt, en vrijheid van gedrag, alles doen wat je wilt, is het hoogste goed. Van God en Zijn Woord wordt krachtig afstand genomen.

Maar God blijft God en Zijn Woord blijft waar, ook al doen de regeringen van vooral de landen van de Europese Unie nog zulke verwoede pogingen Hem en Zijn Woord uit de samenleving te bannen of in elk geval monddood te maken. Al die natiën zullen tot hun ontzetting op de dag van Christus zien hoezeer ze in opstand tegen God hebben geleefd.


Welgevallen of verbolgenheid van de koning

35Aan een verstandige dienaar heeft de koning een welgevallen,
maar zijn verbolgenheid treft hem die beschaamd maakt.

De koning weet wie hem met toewijding en bekwaamheid dienen. “Een verstandige dienaar” zal altijd het welzijn van de koning en zijn rijk op het oog hebben. De koning ziet daarin niet in de eerste plaats een vermeerdering van zijn bezit of van zijn invloed, maar de innerlijke voldoening dat iemand hem trouw dient. Dat is naar zijn “welgevallen”, het is een vreugde voor zijn hart. Een verstandige dienaar is een genot voor hem. Jozef en Daniël zijn voorbeelden van een verstandige dienaar aan wie de koning die zij dienden een welgevallen had.

Daartegenover staat de onbekwame dienaar, de prutser. Hij gaat met de zaken van de koning om als een knoeier, als iemand die er met de pet naar gooit. Er is geen besef van verantwoordelijkheid tegenover de koning en geen indruk van diens majesteit. Hij gaat onbezonnen te werk en stelt zijn koning daardoor bloot aan schandaal en kritiek.

In deze spreuk zit de waarschuwing om een koning trouw en goed te dienen en hem niet tot toorn te prikkelen. In geestelijke zin geldt dit ook voor ons. De Heer Jezus zal al Zijn dienaren belonen die Hem trouw en verstandig hebben gediend. Maar Zijn verbolgenheid zal allen treffen die aan Zijn opdrachten een eigen interpretatie hebben gegeven (Lk 19:11-2711Toen zij nu dit hoorden, sprak Hij bovendien een gelijkenis uit, omdat Hij dicht bij Jeruzalem was en zij meenden dat het koninkrijk van God onmiddellijk openbaar zou worden.12Hij zei dan: Een man van hoge geboorte reisde naar een ver land om voor zich een koninkrijk te ontvangen en terug te keren.13Hij nu riep zijn tien slaven en gaf hun tien ponden en zei tot hen: Doet zaken totdat ik kom.14Zijn burgers echter haatten hem en zonden hem een gezantschap achterna om te zeggen: Wij willen niet dat deze over ons regeert.15En het gebeurde toen hij terugkwam, nadat hij het koninkrijk had ontvangen, dat hij zei dat die slaven aan wie hij het geld had gegeven, bij hem geroepen moesten worden, om te weten wat zij aan de zaken hadden verdiend.16De eerste nu verscheen en zei: Heer, uw pond heeft tien ponden opgebracht.17En hij zei tot hem: Goed zo, goede slaaf; omdat je in [het] geringste trouw bent geweest, heb gezag over tien steden.18En de tweede kwam en zei: Uw pond, heer, heeft vijf ponden opgeleverd.19Hij nu zei ook tot deze: En jij, wees [heer] over vijf steden.20En de volgende kwam en zei: Heer, kijk, uw pond, dat ik in een zweetdoek had weggelegd;21want ik was bang voor u, omdat u een streng mens bent; u neemt weg wat u niet neergelegd en u maait wat u niet gezaaid hebt.22Hij zei tot hem: Uit je eigen mond zal ik je oordelen, boze slaaf. Je wist dat ik een streng mens ben, die wegneem wat ik niet neergelegd en maai wat ik niet gezaaid heb.23Waarom heb je mijn geld dan niet aan een bank gegeven? Dan zou ik het bij mijn komst met rente hebben opgevraagd.24En hij zei tot hen die daarbij stonden: Neemt het pond van hem af en geeft het aan hem die de tien ponden heeft.25<En zij zeiden tot hem: Heer, hij heeft [al] tien ponden.>26Ik zeg u, dat aan ieder die heeft, zal worden gegeven; van hem echter die niet heeft, zal ook wat hij heeft worden afgenomen.27Die vijanden van mij evenwel, die niet wilden dat ik over hen regeerde, brengt ze hier en slacht ze in mijn bijzijn af.).

In letterlijke zin geldt deze spreuk voor elke overheid. Elke overheid is door God ingesteld (Rm 13:11Elke ziel zij aan [de] over haar gestelde overheden onderdanig; want er is geen overheid dan door God, en die er zijn, zijn door God ingesteld.). De overheid heeft van God de macht gekregen om te belonen en te bestraffen (Rm 13:3-43Want de overheidspersonen zijn niet voor het goede, maar voor het kwade werk te vrezen. Wilt u nu de overheid niet vrezen, doe het goede, en u zult lof van haar hebben,4want zij is Gods dienares, u ten goede. Maar als u het kwade doet, vrees dan; want zij draagt het zwaard niet tevergeefs; want zij is Gods dienares, een wreekster tot straf voor hem die het kwade bedrijft.).


Lees verder