Spreuken
1 Eer past niet bij een dwaas 2 Een vervloeking zonder reden komt niet aan 3 Een dwaas lijkt op een redeloos dier 4-5 Wanneer je een dwaas niet of wel moet antwoorden 6-7 De voeten afsnijden en verlamde benen 8-9 Gevaarlijk en pijnlijk 10 Wat dwazen doen, veroorzaakt verdriet 11 Een dwaas die in zijn dwaasheid terugvalt 12 Iemand die wijs is in eigen ogen 13-16 De luie dwaas 17 De bemoeial 18-19 Bedriegen ‘voor de grap’ 20-22 Roddels en ruzie 23-28 Huichelarij
Eer past niet bij een dwaas

1Evenmin als de sneeuw in de zomer en de regen in de oogst[tijd]
past eer bij een dwaas.

De dwaas, over wie het in de verzen 1-121Evenmin als de sneeuw in de zomer en de regen in de oogst[tijd]
past eer bij een dwaas.2Zoals een mus wegvlucht, zoals een zwaluw wegvliegt,
zo komt een vervloeking zonder reden niet aan.3Een zweep is voor het paard, een bit voor de ezel,
en een stok voor de rug van dwazen.4Antwoord een dwaas niet naar zijn dwaasheid,
anders zou ook u aan hem gelijk worden.
5Antwoord een dwaas naar zijn dwaasheid,
anders zou hij in zijn [eigen] ogen wijs zijn.6Wie boodschappen verzendt door de hand van een dwaas,
snijdt [zichzelf] de voeten af [en] drinkt geweld in.
7[Zoals] de benen van een verlamde slap neerhangen,
[zo] is een spreekwoord in de mond van dwazen.8Zoals wie een steen in een slinger vastbindt,
zo is hij die een dwaas eer geeft.
9[Zoals] een doorn in de hand van een dronkaard dringt,
[zo] is een spreekwoord in de mond van dwazen.10Groten doen iedereen verdriet aan,
zij huren dwazen in en zij huren voorbijgangers in.11Zoals een hond terugkeert naar zijn braaksel,
[zo] is een dwaas die in zijn dwaasheid terugvalt.12Hebt u iemand gezien die wijs is in zijn [eigen] ogen?
Voor een dwaas is er meer hoop dan voor hem.
gaat, is niet iemand die geestelijk gestoord is, maar een opstandige persoon die God loochent en er geen enkele belangstelling voor heeft om wijs te worden. Hij is blind voor zijn dwaasheid en zoekt niet naar bevrijding ervan. De vreze des HEEREN interesseert hem totaal niet.

Bij “een dwaas” past geen “eer”, zoals “de sneeuw in de zomer en de regen in de oogsttijd” ook niet bij elkaar passen. Ze horen eenvoudig niet bij elkaar. Een dwaas moet geen erkenning vinden, niet met macht worden bekleed, geen positie van invloed krijgen. Als hij eer zou krijgen, zou hem dat niet veranderen, want hij is en blijft een dwaas in zijn denken, spreken en handelen.

Het is niet alleen in strijd met de wetten van de natuur, zoals sneeuw in de zomer niet past, het is ook schadelijk voor wat tot voedsel dient, zoals regen in de oogsttijd. Een van de kwade dingen die Salomo heeft gezien, is “de dwaas” die “op grote hoogten geplaatst” wordt (Pr 10:66de dwaas wordt op grote hoogten geplaatst, maar de rijken zitten in de laagte.). Eer voor een dwaas is als een vlag op een modderschuit.


Een vervloeking zonder reden komt niet aan

2Zoals een mus wegvlucht, zoals een zwaluw wegvliegt,
zo komt een vervloeking zonder reden niet aan.

Het wegvluchten van “een mus” en het wegvliegen van “een zwaluw” is onvoorspelbaar en gebeurt zonder enig doel. Ze zijn ook niet te vangen. Het is nutteloos dat te proberen. Zo gaat het met een vervloeking die een dwaas zonder reden uitspreekt. Hij treft geen doel.

Alleen dwazen spreken zulke vervloekingen uit. De dwaze Saul sprak een vervloeking uit die niet aankwam (1Sm 14:28,4528Toen nam een man uit het volk het woord en zei: Uw vader heeft het volk uitdrukkelijk bezworen: Vervloekt is de man die vandaag voedsel tot zich neemt! Daarom is het volk uitgeput.45Maar het volk zei tegen Saul: Zou Jonathan moeten sterven, die deze grote verlossing in Israël bewerkt heeft? Geen sprake van! [Zo waar] de HEERE leeft, er zal geen haar van zijn hoofd op de aarde vallen! Want hij heeft [dit] vandaag met Gods [hulp] gedaan. Zo verloste het volk Jonathan, zodat hij niet hoefde te sterven.). De dwaze Goliath “vervloekte David bij zijn goden” (1Sm 17:43-4443De Filistijn zei tegen David: Ben ik een hond, dat je met stokken naar mij toe komt? En de Filistijn vervloekte David bij zijn goden.44Daarna zei de Filistijn tegen David: Kom naar me toe, dan zal ik je vlees aan de vogels in de lucht geven en aan de dieren op het veld.) en werd vervolgens een kopje kleiner gemaakt. Simeï vervloekte David en is daarvoor gestraft (2Sm 16:5-145Toen koning David bij Bahurim kwam, zie, daar kwam een man [de stad] uit, uit het geslacht van het huis van Saul, van wie de naam Simeï was, de zoon van Gera. Al vervloekend kwam hij dichterbij.6Hij gooide stenen naar David en naar alle dienaren van koning David, hoewel al het volk en al de helden aan diens rechter- en aan diens linkerhand waren.7Dit zei Simeï terwijl hij [hem] vervloekte: Ga weg, ga weg, man van bloed[vergieten], verdorven man.8De HEERE heeft op u al het bloed van het huis van Saul, in wiens plaats u geregeerd hebt, doen terugkomen. Nu heeft de HEERE het koninkrijk gegeven in de hand van Absalom, uw zoon. En zie u [daar nu] in uw ellende, omdat u een man van bloed[vergieten] bent.9Toen zei Abisaï, de zoon van Zeruja, tegen de koning: Waarom zou deze dode hond mijn heer de koning vervloeken? Laat mij toch oversteken en hem de kop afslaan.10Maar de koning zei: Wat heb ik met u te maken, zonen van Zeruja? Ja, laat hem vervloeken, want de HEERE heeft tegen hem gezegd: Vervloek David, [en] wie zou dan zeggen: Waarom hebt u dat gedaan?11Verder zei David tegen Abisaï en tegen al zijn dienaren: Zie, mijn zoon, die uit mijn lichaam is voortgekomen, staat mij naar het leven; hoeveel te meer dan nu deze Benjaminiet! Laat hem begaan en [mij] vervloeken, want de HEERE heeft het hem gezegd.12Misschien zal de HEERE mijn ellende aanzien, en zal de HEERE mij het goede [weer] teruggeven, in plaats van zijn vervloeking van deze dag.13Zo ging David met zijn mannen [zijns] weegs, terwijl Simeï al vervloekend meeliep langs de flank van de berg aan de overkant van hem, en vanaf de overkant van hem met stenen gooide en stof opwierp.14De koning, met al het volk dat bij hem was, kwam vermoeid aan. Daar kwam hij [weer] op adem.; 1Kn 2:88En zie, bij jou is [ook] Simeï, de zoon van Gera, de Benjaminiet uit Bahurim. Hij vervloekte mij met een verschrikkelijke vloek, op de dag dat ik naar Mahanaïm ging. Hij kwam echter ook naar de Jordaan, mij tegemoet. Toen zwoer ik hem bij de HEERE: Ik zal u niet met het zwaard doden!). De vervloekingen die de vijanden van Jeremia over hem uitspraken, zijn ook in het niets opgelost (Jr 15:10b10Wee mij, mijn moeder, dat u mij gebaard hebt,
een man van onenigheid en een man van ruzie voor heel het land.
Ik heb niets uitgeleend en men heeft mij niets uitgeleend,
[toch] vervloekt ieder van hen mij.
)
.

Het is voor de oudtestamentische gelovige gepast om voor de goddeloze die hem kwaad doet aan God te vragen: “Hij heeft de vloek liefgehad; laat die over hem komen!” (Ps 109:1717Hij heeft de vloek liefgehad:
laat die over hem komen!
Hij vond geen vreugde in de zegen:
laat die ver van hem blijven!
)
. Als wij, nieuwtestamentische gelovigen, met mensen te doen hebben die ons vervloeken, die ons het kwade toewensen, mogen wij reageren op de manier die de Heer Jezus ons voorhoudt: Maar tot u die hoort, zeg Ik: Hebt uw vijanden lief, doet wél aan hen die u haten, zegent hen die u vervloeken, bidt voor hen die u smaden” (Lk 6:2828zegent hen die u vervloeken, bidt voor hen die u smaden.).


Een dwaas lijkt op een redeloos dier

3Een zweep is voor het paard, een bit voor de ezel,
en een stok voor de rug van dwazen.

”Dwazen” zijn net zo moeilijk aan te sporen en te besturen als “het paard” en “de ezel”. Noch de dwazen, noch deze dieren, reageren op woorden. De dieren moeten worden aangedreven door “een zweep” en “een bit” (vgl. Jk 3:3,7-83Als wij nu de paarden tomen in de monden doen opdat zij ons gehoorzamen, dan besturen wij ook hun hele lichaam.7Want elke natuur, zowel van wilde dieren als van vogels, van kruipende dieren als van zeedieren, wordt getemd en is getemd door de menselijke natuur,8maar de tong kan geen enkel mens temmen; zij is een onberekenbaar kwaad, vol dodelijk venijn.; Ps 32:8-108Ik onderwijs u en leer u de weg die u moet gaan;
Ik geef raad, Mijn oog is op u.
9Wees niet als een paard,
als een muildier, dat geen verstand heeft.
Zijn bek houdt men in toom met bit en toom;
dan kan hij u niet te na komen.
10De goddeloze heeft veel smarten,
maar wie op de HEERE vertrouwt,
hem zal de goedertierenheid omringen.
)
. De dwaas moet tot de orde worden geroepen door de stok omdat hij niet op zijn verstand kan worden aangesproken. Hem moet geen macht gegeven worden, maar er moet macht over hem worden uitgeoefend. De vergelijking met de genoemde dieren maakt duidelijk dat de dwaas zijn menselijke waardigheid kwijt is en op dezelfde manier moet worden behandeld.

We kunnen dit geestelijk toepassen op “weerspannige zwetsers en bedriegers” (Tt 1:1010Want er zijn vele <en> weerspannige zwetsers en bedriegers, vooral zij die uit de besnijdenis zijn.), die we als dwazen kunnen zien. Tegen hen moet streng worden opgetreden: “Men moet hun de mond stoppen” (Tt 1:1111Men moet hun de mond stoppen, daar zij hele huizen omkeren, door te leren wat niet behoort ter wille van schandelijke winst.). Dat strenge optreden tegen hen kunnen we zien als het gebruik van de stok.


Wanneer je een dwaas niet of wel moet antwoorden

4Antwoord een dwaas niet naar zijn dwaasheid,
anders zou ook u aan hem gelijk worden.
5Antwoord een dwaas naar zijn dwaasheid,
anders zou hij in zijn [eigen] ogen wijs zijn.

Na een instructie in vers 33Een zweep is voor het paard, een bit voor de ezel,
en een stok voor de rug van dwazen.
hoe er met de dwaas moet worden gehandeld, volgt in de verzen 4-54Antwoord een dwaas niet naar zijn dwaasheid,
anders zou ook u aan hem gelijk worden.
5Antwoord een dwaas naar zijn dwaasheid,
anders zou hij in zijn [eigen] ogen wijs zijn.
een instructie hoe er met de dwaas moet worden gesproken. De twee verzen lijken veel op elkaar en lijken elkaar op het eerste gezicht tegen te spreken. Maar wat een tegenstrijdigheid lijkt, blijkt bij nader inzien volmaaktheid te zijn. Het komt aan op goed lezen.

In vers 44Antwoord een dwaas niet naar zijn dwaasheid,
anders zou ook u aan hem gelijk worden.
is de aanwijzing “een dwaas niet naar zijn dwaasheid” te antwoorden. De tweede versregel verklaart waarom dat niet moet gebeuren. Het gaat hier om het gevolg voor hem die zou antwoorden. Geef je hem antwoord, dan word je aan hem gelijk. Als je op hem reageert, word je zelf een dwaas. Dit gebeurt als je in je antwoord afdaalt tot zijn niveau van denken. Dat moet je dus niet doen. Verlaag je niet tot het niveau van de dwaas door zijn dwaze vraag te beantwoorden en met hem te discussiëren alsof hij een verstandig mens was.

We kunnen deze vermaning toepassen op wat Paulus aan Timotheüs voorhoudt: “En verwerp de dwaze en ongerijmde twistvragen, daar je weet dat zij twisten verwekken” (2Tm 2:2323En verwerp de dwaze en ongerijmde twistvragen, daar je weet dat zij twisten verwekken;). We moeten dus niet op dwaze en ongerijmde twistvragen ingaan, want anders werken we mee aan het veroorzaken van twist.

In vers 55Antwoord een dwaas naar zijn dwaasheid,
anders zou hij in zijn [eigen] ogen wijs zijn.
is de aanwijzing “een dwaas naar zijn dwaasheid” te antwoorden. De tweede versregel verklaart waarom dat wel moet gebeuren. Het gaat hier om het gevolg voor de dwaas. Wie een dwaas bestraft, ontmoedigt hem hoog van zichzelf te denken.

Dat deze twee verzen bij elkaar zijn gezet, heeft als doel te laten zien dat de menselijke problemen vaak ingewikkeld zijn en niet altijd kunnen worden opgelost met een beroep op een enkele regel. Het hangt van de situatie af. In het ene geval moet men zich niet verlagen tot het niveau van een dwaas, want dan treedt men toe tot de kring van de dwazen. In het andere geval moet het wel, want dan wordt de dwaas op zijn nummer gezet.

Paulus heeft noodgedwongen een keer als een onwijze, dat is als een dwaas, gesproken. Dat was om de Korinthiërs, die in hun eigen ogen wijs waren, te corrigeren (2Ko 11:16-1716Nogmaals zeg ik: Laat niemand menen dat ik onwijs ben; of anders, neemt mij aan zelfs als een onwijze, opdat ook ik een beetje mag roemen.17Wat ik spreek, spreek ik niet naar [de] Heer, maar als in onwijsheid, in dit vertrouwen te mogen roemen.; 12:1111Ik ben onwijs geworden; u hebt mij genoodzaakt; want ik behoorde door u aanbevolen te worden; want ik heb in niets bij de uitnemendste apostelen achtergestaan, ook al ben ik niets.). De profeet Micha heeft tegenover Achab zowel het een als het ander gedaan (1Kn 22:15,1715Toen hij bij de koning kwam, zei de koning tegen hem: Micha, zullen wij tegen Ramoth in Gilead ten strijde trekken, of zullen wij [ervan] afzien? En hij zei tegen hem: Trek op, en u zult slagen, want de HEERE zal hen in de hand van de koning geven.17Hij zei: Ik zag heel Israël overal verspreid op de bergen, als schapen die geen herder hebben. En de HEERE zei: Dezen hebben geen heer, laat ieder in vrede naar zijn huis terugkeren.). Als er genade in ons hart is en tevens de wil om niets van Gods Woord af te doen, zal de Heilige Geest ons laten weten hoe wij iedereen moeten antwoorden (Ko 4:66Laat uw woord altijd in genade zijn, met zout besprengd, opdat u weet hoe u iedereen moet antwoorden.).

Een prediker antwoordde eens een dwaas naar zijn dwaasheid. Toen hem een dwaze, niet te beantwoorden, vraag werd gesteld, antwoordde hij: ‘Het antwoord kun je vinden in het tweede hoofdstuk van de brief van Judas.’

Nog een opmerking die kan helpen deze twee verzen te begrijpen, vinden we in de Joodse Talmoed. De Talmoed bevat de commentaren van de belangrijkste rabbijnen en andere schriftgeleerden op de Tenach, dat is het Oude Testament. Daarin staat dat vers 44Antwoord een dwaas niet naar zijn dwaasheid,
anders zou ook u aan hem gelijk worden.
vermoedelijk betrekking heeft op dwaze commentaren die men moet negeren en dat vers 55Antwoord een dwaas naar zijn dwaasheid,
anders zou hij in zijn [eigen] ogen wijs zijn.
betrekking heeft op een verkeerde voorstelling van zaken die men moet corrigeren.


De voeten afsnijden en verlamde benen

6Wie boodschappen verzendt door de hand van een dwaas,
snijdt [zichzelf] de voeten af [en] drinkt geweld in.
7[Zoals] de benen van een verlamde slap neerhangen,
[zo] is een spreekwoord in de mond van dwazen.

Wie een dwaas als een boodschapper gebruikt, bezorgt zichzelf grote problemen (vers 66Wie boodschappen verzendt door de hand van een dwaas,
snijdt [zichzelf] de voeten af [en] drinkt geweld in.
; vgl. Sp 25:1313Zoals de koelte van sneeuw op de dag van de oogst,
[zo] is een betrouwbare gezant voor zijn zenders,
hij verkwikt de ziel van zijn meester.
)
. Het staat in de eerste plaats gelijk aan zichzelf de voeten afsnijden. Het zenden van een boodschapper is als het ware het hebben van een ander paar voeten. De voeten van de boodschapper zijn de voeten van de zender. Van de boodschap waarmee de dwaas op missie wordt gestuurd, komt niets terecht. Hij komt niet op het adres aan of hij levert een verkeerde boodschap af.

De gevolgen daarvan zijn dat de zender met het geweld van de geadresseerde te maken krijgt. De geadresseerde heeft de boodschap waarop hij zat te wachten niet ontvangen of hij heeft hem verminkt gekregen, waardoor hij verkeerde conclusies trekt. Dat beschadigt de bestaande goede verhoudingen. De les is dat het beter is om geen bericht te sturen dan een dwaas te gebruiken.

We kunnen dit toepassen op godsdienstige organisaties die ongelovigen gebruiken om door hen de boodschap van het evangelie te verspreiden. Die organisaties zien zichzelf als een bedrijf dat moet worden gerund door bekwame ‘zakenlieden’ die er goed in zijn om een boodschap, in dit geval het evangelie, te verkopen. Het jaarlijkse spektakelstuk dat The Passion heet, een Godonterende vertoning van het lijden en de kruisiging van Christus, is daarvan een voorbeeld. Er worden BN’ers (Bekende Nederlanders) ingehuurd om het ‘product’ zo goed mogelijk te verkopen. De uitwerking is dat er van het evangelie niets overblijft en dat het getuigenis van het bijbelse evangelie erdoor wordt geschaad.

Vers 77[Zoals] de benen van een verlamde slap neerhangen,
[zo] is een spreekwoord in de mond van dwazen.
vult vers 66Wie boodschappen verzendt door de hand van een dwaas,
snijdt [zichzelf] de voeten af [en] drinkt geweld in.
aan. Een verlamde heeft wel benen, maar deze zijn nutteloos voor hem, want hij kan ze niet gebruiken. Hij kan er geen stap mee verzetten. Zo kan een dwaas wel een spreekwoord laten horen, maar hij weet niet wat het betekent. De spreuk hangt er net zo slap bij als de benen van een verlamde, hij is in zijn mond zonder kracht. Dat is het geval bij al die goddeloze dwazen – mensen die niets willen weten van de vreze des HEEREN – die ingehuurd zijn om in The Passion te spelen. Ze praten de Bijbel na, maar ze weten niet wat ze zeggen.


Gevaarlijk en pijnlijk

8Zoals wie een steen in een slinger vastbindt,
zo is hij die een dwaas eer geeft.
9[Zoals] een doorn in de hand van een dronkaard dringt,
[zo] is een spreekwoord in de mond van dwazen.

“Wie een steen in een slinger vastbindt” (vers 88Zoals wie een steen in een slinger vastbindt,
zo is hij die een dwaas eer geeft.
)
, laat zien dat hij geen verstand heeft van een slinger. Een steen moet niet in een slinger vastgebonden worden, maar er los in worden gelegd. Als de steen in een slinger is vastgebonden, kun je met de slinger ronddraaien wat je wilt, maar de steen zal er niet uitvliegen. Als het erop aankomt, kan het levensgevaarlijk zijn, want het verdedigingswapen werkt niet door verkeerd gebruik. David zou door Goliath gedood zijn, als hij zijn steen in zijn slinger had vastgebonden. Omdat hij de steen los in de slinger had gedaan, doodde hij Goliath ermee.

Zo heeft iemand “die een dwaas eer geeft”, geen verstand van een dwaas. Een dwaas kan niet met verantwoordelijkheid omgaan. Hij weet niet wat hij doet. Wie een dwaas een verantwoordelijke positie geeft, zal de gevolgen daarvan tot zijn eigen schade ondervinden.

Een dronkaard is niet in staat nuchter na te denken (vers 99[Zoals] een doorn in de hand van een dronkaard dringt,
[zo] is een spreekwoord in de mond van dwazen.
)
. Ook kan hij geen vaste koers gaan. Hij slaat wartaal uit en waggelt over straat. In zijn roes grijpt hij zomaar in een doornstruik, waardoor de doorn in zijn hand dringt. Omdat hij dronken is, merkt hij er niets van. De doorn is een symbool van de zonde; na de zondeval kwamen er dorens (Gn 3:1818dorens en distels zal hij voor u laten opkomen
en u zult het gewas van het veld eten.
)
. De hand is een symbool van werken, van iets doen. Zo kleeft de zonde aan alles wat hij doet, terwijl hij er niets van merkt.

Dit beeld is van toepassing op dwazen die “een spreekwoord in de mond” nemen. Zoals een dronkaard zonder gevoel is voor de doorn in zijn hand, zo zijn dwazen zonder begrip voor het spreekwoord dat zij in de mond nemen. Ze zijn verduisterd in hun verstand, maar ze menen dat ze wijze woorden kunnen zeggen. Een dwaas kan een spreekwoord lezen of spreken, maar is verstandelijk en geestelijk niet in staat is het te begrijpen. Hij zal het misbruiken en verkeerd toepassen.

Mensen die geen levende relatie met God door het geloof in de Heer Jezus hebben, kunnen uitspraken uit Gods Woord citeren, maar de zonde kleeft aan wat zij zeggen. Dit geldt in het bijzonder voor vrijzinnige theologen die teksten uit Gods Woord voorlezen en er vervolgens hun eigen zondige verklaring aan geven.


Wat dwazen doen, veroorzaakt verdriet

10Groten doen iedereen verdriet aan,
zij huren dwazen in en zij huren voorbijgangers in.

Dit vers is moeilijk te vertalen omdat de verschillende Hebreeuwse woorden heel verschillende betekenissen hebben. De meest waarschijnlijke vertaling is die in de voetnoot in de Darby-vertaling: “Wie een dwaas inhuurt of voorbijgangers inhuurt, is als een boogschutter die iedereen verwondt.” De algemene betekenis is dat ongedisciplineerde huurlingen hetzelfde effect hebben als het willekeurige schieten van een boogschutter.

Uit het inhuren van “dwazen” of “voorbijgangers” blijkt de dwaasheid van degene die dit doet. Wie zulke mensen inhuurt, wordt vergeleken met een boogschutter die willekeurig pijlen afschiet, waardoor iedereen geraakt en verwond kan worden. “Dwazen” zijn net zulke onbetrouwbare werknemers als toevallige “voorbijgangers” van wie je ook niet weet wat voor lui het zijn. Iedereen die een dwaas of een voorbijganger inhuurt, dat wil zeggen in dienst neemt, geeft hun daardoor de gelegenheid om grote schade te veroorzaken.


Een dwaas die in zijn dwaasheid terugvalt

11Zoals een hond terugkeert naar zijn braaksel,
[zo] is een dwaas die in zijn dwaasheid terugvalt.

“Een hond” die “terugkeert naar zijn braaksel” om wat hij eens uitbraakte weer op te eten, is wel een heel walgelijk beeld. Tegelijk is het een heel krachtig beeld van “een dwaas die in zijn dwaasheid terugvalt”. Een dwaas leert het nooit. Hoeveel negatieve ervaringen hij ook heeft en hoe vaak hij ook al heeft gezegd dat hij met zijn dwaasheid zal breken, hij keert steeds weer terug naar zijn leven in zondige dwaasheid.

Petrus haalt dit vers in zijn tweede brief aan (2Pt 2:21-22a21Want het was beter voor hen geweest de weg van de gerechtigheid niet gekend te hebben, dan na die gekend te hebben zich af te keren van het heilige gebod dat hun was overgeleverd.22Hun is overkomen wat het ware spreekwoord zegt: ‘[De] hond is teruggekeerd naar zijn eigen braaksel’, en: ‘[De] gewassen zeug tot [het] wentelen in [de] modder’.). Hij gebruikt deze spreuk omdat deze waarheidsgetrouw uitbeeldt wat er gebeurt als iemand het christelijk geloof heeft beleden en vervolgens terugkeert naar de wereld. Een hond is een onrein dier dat zonder gevoel zich vraatzuchtig en schaamteloos volvreet met wat hij vindt of krijgt (vgl. Js 56:1111Deze honden zijn vraatzuchtig,
zij kennen geen verzadiging.
Ja, zij zijn herders
die niet tot inzicht weten te komen.
Zij allen keren zich naar hun [eigen] weg,
ieder [is uit] op eigen gewin, niemand uitgezonderd.
)
. Een hond kent geen maat. Als hij te veel heeft gevreten, braakt hij het uit. Als hij weer honger krijgt, vreet hij zijn eigen braaksel op.

Dit beeld is van toepassing op mensen die eerst de wereld vaarwel hebben gezegd, maar daar, aangespoord door dwaalleraren, weer naar terugkeren. Ze hadden geen innerlijke voldoening gevonden in de wereld en waren daaruit weggegaan. Nu keren ze er toch weer naar terug. Hieruit blijkt dat zij innerlijk niet werkelijk zijn veranderd. De hond is een hond gebleven.


Iemand die wijs is in eigen ogen

12Hebt u iemand gezien die wijs is in zijn [eigen] ogen?
Voor een dwaas is er meer hoop dan voor hem.

Er is iemand die nog erger is dan een dwaas en dat is iemand die wijs is in eigen ogen. Eigenwaan is in feite een deel van de dwaasheid die in dit boek wordt beschreven. Een verwaande onbenul is de allergrootste dwaas. Arrogante zelfaanmatiging en een ingebeeld superioriteitsgevoel plaatsen iemand buiten het bereik van elke hulp of correctie. De profeet Jesaja zegt tegen dergelijke mensen: “Wee hun die in hun [eigen] oog wijs zijn en naar hun eigen mening verstandig” (Js 5:2121Wee hun die in hun [eigen] oog wijs zijn
en naar hun eigen mening verstandig.
).
Er rest voor hen alleen een ‘wee’, een oordeel zonder einde.

Wij moeten van onszelf “niet hoger denken dan het behoort, maar … bescheiden … denken” (Rm 12:33Want door de genade die mij gegeven is, zeg ik aan ieder die onder u is, dat hij [van zichzelf] niet hoger moet denken dan het behoort, maar dat hij bescheiden moet denken, zoals God aan ieder een maat van geloof heeft toebedeeld.; Gl 6:33Want als iemand meent iets te zijn, terwijl hij niets is, dan misleidt hij zichzelf.). Er wordt ook tegen ons gezegd: “Weest niet wijs in uw eigen [ogen]” (Rm 12:1616Weest tegenover elkaar eensgezind; streeft niet naar de hoge dingen, maar voegt u bij de nederigen. Weest niet wijs in uw eigen [ogen].).


De luie dwaas

13Een luiaard zegt: Een felle leeuw op de weg,
een leeuw op de pleinen!
14[Zoals] een deur op zijn scharnier draait,
[zo draait] de luiaard [zich om] op zijn bed.
15Een luiaard steekt zijn hand in de schotel,
[maar] is te moe om die weer naar zijn mond te brengen.
16Een luiaard is in zijn [eigen] ogen wijzer
dan zeven [mensen] die een verstandig weerwoord geven.

De verzen 13-1613Een luiaard zegt: Een felle leeuw op de weg,
een leeuw op de pleinen!
14[Zoals] een deur op zijn scharnier draait,
[zo draait] de luiaard [zich om] op zijn bed.
15Een luiaard steekt zijn hand in de schotel,
[maar] is te moe om die weer naar zijn mond te brengen.
16Een luiaard is in zijn [eigen] ogen wijzer
dan zeven [mensen] die een verstandig weerwoord geven.
gaan over de luiaard (Sp 6:6-116Ga naar de mier, luiaard,
zie zijn wegen en word wijs.
7Hoewel hij geen aanvoerder heeft,
[geen] leidinggevende of heerser,
8maakt hij zijn eten gereed in de zomer,
verzamelt hij zijn voedsel in de oogst[tijd].
9Hoelang, luiaard, blijft u liggen?
Wanneer staat u op uit uw slaap?
10Een beetje slapen, een beetje sluimeren,
een beetje liggen met gevouwen handen!
11Zo komt uw armoede [over u] als een wandelaar
en uw gebrek als een gewapend man.
; 24:30-3430Ik ging langs de akker van een luiaard,
ja, langs de wijngaard van een mens zonder verstand.
31En zie, hij was helemaal vol gegroeid met netels,
distels bedekten zijn oppervlak,
en zijn stenen muur was afgebroken.
32Toen ik het zelf aanschouwde, nam ik het ter harte,
ik zag het [en] nam vermaning aan:
33een beetje slapen, een beetje sluimeren,
een beetje liggen met gevouwen handen,
34zo komt uw armoede [over u als] een wandelaar
en uw gebrek als een gewapend man.
)
. We zien een toenemende passiviteit. Eerst komt hij zijn huis niet uit (vers 1313Een luiaard zegt: Een felle leeuw op de weg,
een leeuw op de pleinen!
)
. Daarna komt hij zijn bed niet uit (vers 1414[Zoals] een deur op zijn scharnier draait,
[zo draait] de luiaard [zich om] op zijn bed.
)
. Ten slotte haalt hij zelfs zijn hand niet uit een schotel voedsel (vers 1515Een luiaard steekt zijn hand in de schotel,
[maar] is te moe om die weer naar zijn mond te brengen.
)
. Er zit helemaal geen beweging in en er is ook geen beweging in te krijgen.

Hij maakt zichzelf wijs dat de omstandigheden niet toelaten dat hij werkt (vers 1313Een luiaard zegt: Een felle leeuw op de weg,
een leeuw op de pleinen!
)
. De luiaard is werkschuw, en wie werkschuw is, verzint de meest absurde excuses om niet te werken (Sp 22:1313Een luiaard zegt: Er is een leeuw op straat,
midden op de pleinen zal ik gedood worden!
)
. Hij ziet overal gevaar, op de weg en op de pleinen. Hij ziet overal de tegenstand van de duivel, van wie de leeuw een beeld is (1Pt 5:88Weest nuchter, waakt; uw tegenpartij, [de] duivel, gaat rond als een brullende leeuw, op zoek wie hij zou kunnen verslinden.), die hem verhindert te werken. Het werkelijke excuus is echter niet angst, maar luiheid.

De luiaard is net zo vast aan zijn bed verbonden als “een deur op zijn scharnier” (vers 1414[Zoals] een deur op zijn scharnier draait,
[zo draait] de luiaard [zich om] op zijn bed.
)
. Hij kan net zo onmogelijk van zijn bed los komen als een deur van zijn scharnier. De luiaard scharniert als het ware op zijn bed. Zoals een deur heen en weer beweegt, maar niet van zijn plaats komt, zo wentelt de luiaard zich van zijn ene op zijn andere zijde. Een deur heeft nog een functie, hij gaat open en dicht, terwijl de luiaard functieloos blijft liggen.

De luiaard is zelfs te lui om het voedsel dat hij in zijn hand heeft genomen, “naar zijn mond te brengen” (vers 1515Een luiaard steekt zijn hand in de schotel,
[maar] is te moe om die weer naar zijn mond te brengen.
)
. In Spreuken 19 staat eenzelfde soort vers (Sp 19:2424Een luiaard steekt zijn hand in de schotel,
maar brengt hem niet meer aan zijn mond.
)
, maar net iets vager. Hier wordt het sterker gezegd. Het steken van zijn hand in de schotel heeft hem zoveel energie gekost, dat hij er uitgeput van is. De wijze steekt hier de draak met de luiaard. Het is een lachwekkende voorstelling van zaken. Het is ook de bedoeling van de overdrijving om de luiaard duidelijk te maken dat hij zichzelf belachelijk maakt.

We kunnen hierin een beeld zien van mensen die te lui zijn om Gods Woord te onderzoeken. Ze weten er wel wat van, ze steken hun hand erin, ze kunnen wel een tekst citeren – natuurlijk eentje die hun goed uitkomt –, maar ze eten er niet van. Het bestuderen ervan is te veel werk.

De luiaard is gevuld met eigenwaan (vers 1616Een luiaard is in zijn [eigen] ogen wijzer
dan zeven [mensen] die een verstandig weerwoord geven.
)
. Hij is zeer ingenomen met zijn luiheid en acht zijn levensopvatting beter dan die van hen die zich inspannen om levenswijsheid te krijgen en daardoor verstandig worden. Dat zijn in zijn ogen domme mensen. Werken is voor de dommen, zo vindt hij. Natuurlijk vindt hij zijn luiheid volkomen gerechtvaardigd. Hij houdt de hele dag siësta en predikt dat als het hoogste goed voor zichzelf.

Hij gelooft zo heilig in zijn eigen wijsheid, dat niemand hem van iets anders kan overtuigen. Zelfs zeven (wijze) mensen – dus een volheid aan wijsheid (Ea 7:1414Aangezien [u] vanwege de koning en zijn zeven raadsheren [bent] gezonden om onderzoek te doen in Judea en in Jeruzalem naar de wet van uw God, waarover u beschikt,; Es 1:14-1514[met name] zij die het dichtst bij hem stonden: Carsena, Sethar, Admatha, Tarsis, Meres, Marsena en Memuchan, de zeven vorsten van Perzië en Medië, die het aangezicht van de koning [mochten] zien en een vooraanstaande positie innamen in het koninkrijk). [De koning zei:]15Wat moet men volgens de wet met koningin Vasthi doen, omdat zij het bevel van koning Ahasveros niet heeft gehoorzaamd, dat [was overgebracht] door de dienst van de hovelingen?) – zijn niet in staat hem de dwaasheid en het asociale van zijn luiheid te laten inzien. Zijn luiheid heeft zijn verstand van hem weggenomen. Hij is voor geen rede vatbaar. Het verstandige weerwoord van zeven wijze mensen komt niet bij hem binnen. Elke vermaning in zijn richting wordt geblokkeerd door zijn zelfingenomenheid.


De bemoeial

17[Zoals] iemand die een voorbijlopende hond bij de oren grijpt,
[zo] is hij die zich mengt in onenigheid die hem niet aangaat.

De man over wie het in dit vers gaat, is geen luiaard, maar iemand die druk bezig is, alleen met de verkeerde dingen. De bemoeial is iemand die zich bezighoudt met zaken die hem niets aangaan. Iemand die zich ongevraagd “mengt in onenigheid die hem niet aangaat”, vraagt om problemen. Het is net zo gevaarlijk en dwaas als “een voorbijlopende hond bij de oren” grijpen, want de hond zal je bijten. Het is niet jouw hond, maar een wilde hond. Je zult door je bemoeizucht zelf schade oplopen en dat kun je dan alleen jezelf kwalijk nemen.

Een voorbeeld hiervan vinden we in het leven van koning Josia, die zich mengde in een strijd tussen de koning van Egypte en diens vijand. Het kostte hem zijn leven (2Kr 35:20-2420Na dit alles, toen Josia het huis gereedgemaakt had, trok Necho, de koning van Egypte, op om te strijden bij Karchemis aan de Eufraat. Josia trok eropuit, hem tegemoet.21Toen stuurde [Necho] boden naar hem toe om te zeggen: Hoe heb ik het [nu] met u, koning van Juda? Wat u betreft, ik ben vandaag niet tegen u, maar tegen een huis dat oorlog tegen mij voert! God heeft gezegd dat ik mij moest haasten. Houdt ú daarom op [met het tegenwerken] van God, Die met mij is, opdat Hij u niet te gronde richt.22Josia keerde echter zijn gezicht niet van hem af, maar hij vermomde zich, om tegen hem te strijden. Hij luisterde niet naar de woorden van Necho op gezag van God, maar kwam om in het dal van Megiddo te strijden.23De schutters schoten koning Josia echter neer. Toen zei de koning tegen zijn dienaren: Breng mij weg, want ik ben zwaargewond.24En zijn dienaren haalden hem van de strijdwagen, en vervoerden hem op de tweede wagen die hij had, en brachten hem naar Jeruzalem. En hij stierf, en werd begraven in de graven van zijn vaderen. Heel Juda en Jeruzalem bedreef rouw over Josia.). Petrus wijst nog op het grote verschil tussen lijden als christen en lijden vanwege bemoeizucht (1Pt 4:15-1615Maar laat niemand van u lijden als moordenaar, dief, boosdoener of als bemoeial.16Als hij echter als christen lijdt, laat hij zich niet schamen, maar God verheerlijken in deze naam.).

Moeten we dan geen vredestichters zijn? Daar worden we toch toe opgeroepen (Mt 5:99Gelukkig de vredestichters, want zij zullen zonen van God worden genoemd.)? Dat moeten we zeker zijn. Vredestichter zijn is een houding van vrede houden met alle mensen. Het wil niet zeggen dat een vredestichter zich mengt in een ruzie waar hij niet bij betrokken is. Hij zal zich niet verbeelden dat hij zich daarmee moet bemoeien zonder dat hem om bemiddeling wordt gevraagd of een opdracht van de Heer daartoe. We worden niet geroepen om ons in elke onenigheid te mengen. De Heer bemoeide Zich ook niet met een ruzie over een erfenis (Lk 12:1414Hij echter zei tot hem: Mens, wie heeft Mij tot rechter of deler over u gesteld?).


Bedriegen ‘voor de grap’

18Zoals een dolleman
die fakkels, pijlen en moordtuig werpt,
19zo is iemand die zijn naaste bedriegt
en zegt: Deed ik het niet voor de grap?

De bemoeial van vers 1717[Zoals] iemand die een voorbijlopende hond bij de oren grijpt,
[zo] is hij die zich mengt in onenigheid die hem niet aangaat.
is in vers 1818Zoals een dolleman
die fakkels, pijlen en moordtuig werpt,
uitgegroeid tot “een dolleman” of ‘een zich als krankzinnige aanstellende’. Hij werpt met materialen die dood en verderf zaaien. Met zo iemand wordt iemand vergeleken “die zijn naaste bedriegt en zegt: Deed ik het niet voor de grap?” (vers 1919zo is iemand die zijn naaste bedriegt
en zegt: Deed ik het niet voor de grap?
)
. Dit soort mensen is er heel bewust op uit een naaste te bedriegen, om wat voor reden dan ook. Als hij door de mand valt, probeert hij zijn bedrog te relativeren door te zeggen dat het een grap was. Je moet er dus helemaal niet zwaar aan tillen. Doe je dat wel, dan ben jij de slechterik en niet hij.

Iemand die zo in het leven staat, is een ongeleid projectiel, een gevaarlijke gek. De wijze beschrijft de bedrieger die zijn bedrog als een grap afdoet, als onverantwoordelijk en gevaarlijk. Terwijl hij erop uit is mensen te kwetsen, stelt hij als hij betrapt wordt dat het iets grappigs was, waarvan hij nu verwacht dat men erom lacht. Tegelijk wil hij daarmee zijn straf ontlopen. Zo gaan heel wat mensen al ‘grappenmakend’ door het leven.


Roddels en ruzie

20Als er geen hout meer is, dooft een vuur,
en als er geen lasteraar is, houdt een ruzie op.
21[Zoals] kolen zijn voor [vurige] kolen en hout is voor een vuur,
[zo] doet een twistzieke man de onenigheid oplaaien.
22De woorden van een lasteraar zijn als lekkernijen,
die dalen af in de schuilhoeken van zijn binnenste.

De vergelijking in vers 2020Als er geen hout meer is, dooft een vuur,
en als er geen lasteraar is, houdt een ruzie op.
is dat “hout” vuur voedt en dat een “lasteraar” ruzie voedt. Om een vuur brandend te houden is brandstof nodig. Als er geen brandstof is, gaat het vuur uit. Het vuur dooft als er geen hout meer is en een ruzie houdt op als er geen lasteraar is. Ruzie is als vuur. Het steekt anderen aan en verwoest relaties.

De lasteraar is de aansteker. Hij werkt op een sluwe manier, met zijn roddels beïnvloedt hij anderen negatief. Laster of roddel is brandstof voor ruzie. De lasteraar moet worden uitgeschakeld. Dat kan door hem het zwijgen op te leggen. Het kan ook door niet naar hem te luisteren. Dan komt de ruzie tot bedaren en houdt ze op.

De lasteraar van vers 2020Als er geen hout meer is, dooft een vuur,
en als er geen lasteraar is, houdt een ruzie op.
is in vers 2121[Zoals] kolen zijn voor [vurige] kolen en hout is voor een vuur,
[zo] doet een twistzieke man de onenigheid oplaaien.
“de twistzieke man”
. Hij heeft een neus voor “onenigheid” en weet hoe hij die moet laten “oplaaien”. Hij levert de brandstof ervoor en gooit olie op het vuur als ergens spanningen zijn. Er is al een vuurtje en hij voegt er de nodige brandstof aan toe.

Hij is het tegenbeeld van een vredestichter, want hij veroorzaakt onenigheid. En als de onenigheid dreigt te verdwijnen, stookt hij het vuurtje nog eens goed op. Daarvoor zegt hij een paar lelijke of insinuerende woorden over iemand waardoor de ruziemakende partijen opnieuw in alle heftigheid tegen elkaar ten strijde trekken. Laten wij ervoor waken geen ruzie te veroorzaken, en als een ruzie is bijgelegd, geen dingen te zeggen waardoor de ruzie weer oplaait.

Waarom krijgen lasteraars en twistzieke mensen zo vaak de kans om hun verwoestende werk te doen? Omdat roddels zo aantrekkelijk zijn voor het zondige vlees (vers 2222De woorden van een lasteraar zijn als lekkernijen,
die dalen af in de schuilhoeken van zijn binnenste.
; Sp 18:88De woorden van een lasteraar zijn als lekkernijen,
die dalen af in de schuilhoeken van zijn binnenste.
)
. “De woorden van een lasteraar” worden vergeleken met lekkere hapjes. Er wordt gretig en grondig van gesmuld door hen die ze horen. Als we de woorden van een lasteraar niet afwijzen, zullen ze zich in ons binnenste nestelen en onze gevoelens negatief beïnvloeden. Het is daar als een smeulend vuurtje aanwezig en zal zijn verterend werk doen als we niet onszelf veroordelen als we naar die woorden hebben geluisterd en ze niet hebben afgewezen.


Huichelarij

23Brandende lippen en een boosaardig hart
zijn [als] een potscherf, overtrokken met schuim van zilver.
24Wie haat draagt, veinst met zijn lippen,
maar in zijn binnenste zint hij op bedrog.
25Geloof hem niet als hij met vriendelijke stem spreekt,
want er zijn zeven gruwelen in zijn hart.
26Al hult haat zich in bedrog,
zijn kwaad zal in de gemeente geopenbaard worden.
27Wie een kuil graaft, zal erin vallen,
verrolt hij een steen, op hem zal hij terugvallen.
28Een valse tong haat hen die hij kwetst,
en een gladde mond brengt verderf.

Iemand kan een toespraak houden met “brandende lippen”, dat wil zeggen een toespraak die brandt van liefde, terwijl zijn woorden de kwade plannen van zijn “boosaardig hart” camoufleren (vers 2323Brandende lippen en een boosaardig hart
zijn [als] een potscherf, overtrokken met schuim van zilver.
)
. In een vurige rede zegt zo iemand dingen die aangenaam zijn, maar ze bedekken alleen zijn slechte karakter en zijn boze motieven van het smeden van kwaad.

De wijze vergelijkt een dergelijke hypocriete toespraak met “een potscherf” die is “overtrokken met schuim van zilver”. Het overtrekken van een potscherf met wat op zilver lijkt, maakt dat de potscherf schitterend lijkt, helemaal anders dan de klei die het in werkelijkheid is. Ook het zilver is nep, want het is schuim ofwel zilverafval (vgl. Lk 11:3939De Heer nu zei tot hem: Nu, u farizeeën, u reinigt de buitenkant van de drinkbeker en de schotel, maar uw binnenste is vol roof en boosheid.; Mt 23:2727Wee u, schriftgeleerden en farizeeën, huichelaars, want u lijkt op witgepleisterde graven, die van buiten wel fraai schijnen, maar van binnen vol doodsbeenderen en allerlei onreinheid zijn.).

Vers 2424Wie haat draagt, veinst met zijn lippen,
maar in zijn binnenste zint hij op bedrog.
zegt in andere bewoordingen wat in vers 2323Brandende lippen en een boosaardig hart
zijn [als] een potscherf, overtrokken met schuim van zilver.
al is gezegd. Dat gebeurt om er geen misverstand over te laten bestaan hoe misleidend een fraai uiterlijk kan zijn als bedekking voor een verdorven innerlijk. In het boosaardige hart van vers 2323Brandende lippen en een boosaardig hart
zijn [als] een potscherf, overtrokken met schuim van zilver.
gaat “haat” schuil. “Wie haat draagt”, kan mooie en vriendelijke dingen zeggen, maar hij “veinst met zijn lippen”. Veinzen is huichelen of vermommen, zich anders voordoen dan men is. De haat wordt ‘gedragen’, wat aangeeft dat die overal mee naar toe wordt genomen.

De manier waarop Joab Amasa benaderde en vervolgens doodde, illustreert dit vers (2Sm 20:9-10a9Joab zei tegen Amasa: Gaat het goed met u, mijn broeder? En Joab greep met de rechterhand de baard van Amasa om hem te kussen.10Maar Amasa was niet op zijn hoede voor het zwaard dat in Joabs hand was. Toen stak deze hem daarmee in de buik, zodat zijn ingewanden ter aarde stortten. Zonder dat hij voor een tweede keer [hoefde te steken], stierf hij. Toen joegen Joab en zijn broer Abisaï Seba, de zoon van Bichri, achterna.). Het is een waarschuwing ons niet te laten misleiden door wat we zien of horen. In een Godvijandige wereld moet de christen niet in goedgelovigheid zijn weg gaan, maar met voorzichtigheid (Mt 10:1616Zie, Ik zend u als schapen midden onder wolven, weest dan voorzichtig als de slangen en oprecht als de duiven.). Nehemia was niet goedgelovig toen zijn vijanden hem in de val wilden laten lopen (Ne 6:1-41Het gebeurde, toen Sanballat, Tobia en Gesem, de Arabier, en onze overige vijanden ter ore kwam dat ik de muur herbouwd had en dat daarin geen bres was overgebleven – tot die tijd had ik evenwel [nog] geen deuren in de poorten geplaatst –2dat Sanballat en Gesem [boden] naar mij stuurden om te zeggen: Kom, laten we elkaar ontmoeten in Kefirim, in het dal Ono. Zij dachten mij echter kwaad te doen.3Toen stuurde ik boden naar hen toe om te zeggen: Ik ben met een groot werk bezig en kan niet komen. Waarom zou het werk stilliggen omdat ik het nalaat en naar u toe kom?4Zij stuurden op deze wijze [wel] vier keer [boden] naar mij toe, maar ik antwoordde hun op dezelfde wijze.).

Vers 2525Geloof hem niet als hij met vriendelijke stem spreekt,
want er zijn zeven gruwelen in zijn hart.
sluit direct aan op vers 2424Wie haat draagt, veinst met zijn lippen,
maar in zijn binnenste zint hij op bedrog.
. Salomo waarschuwt zijn zoon om een huichelaar niet te geloven al spreekt hij “met vriendelijke stem”. Achter zijn vriendelijke stem gaat namelijk een hart schuil waarin “zeven gruwelen” zijn. Het zal grote scherpzinnigheid en wijsheid vragen om te onderscheiden of iemand wel of niet geloofd kan worden. Dit vers kan een persoon in gedachten hebben die al heeft bewezen onbetrouwbaar te zijn, maar die nu woorden gebruikt om zijn kwade plannen te verbergen en in daden om te zetten.

‘Zeven gruwelen’ geeft aan dat deze persoon volledig, door en door, verdorven is. Elke soort van verderf en geweld is in hem aanwezig. De hater bedenkt die gruwelen in zijn hart, hij overlegt gruwelijke en afschuwelijke daden die nu nog plannen zijn en die gericht zijn tegen hem tot wie hij met vriendelijke stem spreekt. Zijn hart is een opslagplaats van gruwelen. De satan is het prototype van een dergelijke persoon, maar er zijn ook mensen die hierin veel op hem lijken.

Om achter een vriendelijke stem zeven gruwelen te kunnen ontdekken is afhankelijkheid van de Heer nodig. Als we iets horen van iemand die we niet kennen of van iemand die bekend staat als onbetrouwbaar, moeten we de Heer vragen of hij de ware bedoelingen duidelijk wil maken. Die worden in elk geval duidelijk als die ‘vriendelijke stem’ dingen zegt die tegen het Woord van God ingaan, zoals we zien in het gesprek tussen de satan en Eva.

Ook al blijft “haat” een zekere tijd onopgemerkt omdat die zich “hult … in bedrog”, er komt onherroepelijk een moment dat dit kwaad wordt geopenbaard (vers 2626Al hult haat zich in bedrog,
zijn kwaad zal in de gemeente geopenbaard worden.
)
. De plaats waar dat gebeurt, is “de gemeente”. ‘De gemeente’ is elke bijeenkomst van mensen die voor een bepaald doel bij elkaar zijn geroepen. In dit geval kunnen we misschien aan een rechtszaak denken.

Het is ook toe te passen op de gemeente van God, waarin God bekendmaakt dat er kwaad aanwezig is. Uiteindelijk zal alle kwaad geopenbaard worden voor de rechterstoel van Christus (2Ko 5:1010Want wij allen moeten geopenbaard worden voor de rechterstoel van Christus, opdat ieder ontvangt wat in het lichaam is [gedaan], naardat hij heeft bedreven, hetzij goed hetzij kwaad.). Er is namelijk niets bedekt dat niet ontdekt, en verborgen dat niet bekend zal worden” (Lk 12:22Er is echter niets bedekt dat niet ontdekt, en verborgen dat niet bekend zal worden.).

Wie een ander in het ongeluk wil storten, zal vaak ervaren dat hij zelf in het ongeluk wordt gestort dat hij voor die ander had uitgedacht (vers 2727Wie een kuil graaft, zal erin vallen,
verrolt hij een steen, op hem zal hij terugvallen.
; Ps 7:16-1716Hij heeft een kuil gedolven en die uitgegraven,
maar hij is gevallen in het graf [dat] hij [zelf] gemaakt heeft.
17Zijn moeite zal op zijn [eigen] hoofd terugkeren,
zijn geweld op zijn [eigen] schedel neerdalen.
; 9:1616De heidenvolken zonken in het graf [dat] zij maakten; /teth/
hun voet raakte gevangen in het net dat zij heimelijk [spanden].
; 10:22Fel [en] hoogmoedig achtervolgt de goddeloze de ellendige.
Laat hen gegrepen worden in de listige plannen die zij bedacht hebben!
)
. Het graven van een kuil en het verrollen van een steen vergen inspanning. Het gaat om iemand die er veel werk van maakt om een ander in het ongeluk te storten. Maar “wie een kuil graaft, zal erin vallen” (Pr 10:88Wie een kuil graaft, zal erin vallen. Wie een gat slaat in een muur, een slang zal hem bijten.). En wie een steen verrolt om die op een ander te laten neerkomen, zal er zelf onder terechtkomen als de steen plotseling terugrolt. Het is de wetmatigheid van zaaien en oogsten, want “wat een mens zaait, dat zal hij ook oogsten” (Gl 6:7b7Dwaalt niet, God laat Zich niet bespotten. Want wat een mens zaait, dat zal hij ook oogsten.).

Abimelech, die zeventig man op één steen doodde, werd zelf door een stuk van een molensteen gedood dat door een vrouw op zijn hoofd werd gegooid (Ri 9:5,18,535Toen kwam hij in het huis van zijn vader in Ofra en doodde zijn broers, de zonen van Jerubbaäl, op één [en dezelfde] steen: zeventig mannen. Maar Jotham, de jongste zoon van Jerubbaäl, bleef over, omdat hij zich had verborgen.18maar ú bent deze dag in opstand gekomen tegen het huis van mijn vader en hebt zijn zonen, zeventig mannen, op één [en dezelfde] steen gedood, en u hebt Abimelech, de zoon van zijn slavin, koning gemaakt over de burgers van Sichem, omdat hij uw broer is –53wierp een vrouw een stuk van een molensteen op Abimelechs hoofd, en zij verbrijzelde zijn schedel.). Iemand wordt gemeten met de maat van de ongerechtigheid waarmee hij zelf heeft gemeten, zodat aan hem Gods gerechtigheid wordt voltrokken (vgl. Ri 1:6-76Adoni-Bezek vluchtte echter, maar zij achtervolgden hem, grepen hem en hakten de duimen van zijn handen en zijn grote tenen af.7Toen zei Adoni-Bezek: Zeventig koningen, van wie de duimen van hun handen en hun grote tenen afgehakt waren, zaten onder mijn tafel en raapten [de kruimels] op. Zoals ik [met anderen] gedaan heb, zo heeft God mij vergolden. En zij brachten hem naar Jeruzalem en hij stierf daar.). Andere geschiedenissen die dit vers illustreren vinden we in wat er met Haman gebeurde die voor Mordechai een galg had laten oprichten en wat er met de aanklagers van Daniel gebeurde die hem in de leeuwenkuil hadden laten werpen (Es 7:1010Toen hingen zij Haman aan de galg die hij voor Mordechai had laten oprichten. Toen bedaarde de woede van de koning.; Dn 6:24-2824Toen werd de koning zeer verheugd, en hij gaf bevel om Daniël uit de kuil te trekken. Toen Daniël uit de kuil was getrokken, werd er geen enkel letsel bij hem aangetroffen, omdat hij op zijn God had vertrouwd.25Vervolgens gaf de koning bevel en men haalde de mannen die Daniël openlijk hadden beschuldigd, en men wierp hen, hun kinderen en hun vrouwen, in de leeuwenkuil. Zij hadden de bodem van de kuil nog niet bereikt, of de leeuwen maakten zich van hen meester en verbrijzelden al hun beenderen.26Toen schreef koning Darius aan alle volken, natiën en talen die waar ook ter wereld woonden: Moge uw vrede toenemen!27Er wordt door mij bevel gegeven dat men in heel het machtsgebied van mijn koninkrijk zal beven en sidderen voor het aangezicht van de God van Daniël,
want Hij is de levende God,
en houdt voor eeuwig stand.
Zijn Koninkrijk gaat niet te gronde,
en Zijn heerschappij duurt tot het einde.
28Hij verlost en redt,
Hij doet tekenen en wonderen
in de hemel en op de aarde,
Hij, Die Daniël heeft verlost uit de klauwen van de leeuwen.
)
.

De reden waarom iemand anderen kwetst met zijn “valse tong”, dat wil zeggen met zijn leugens, is omdat hij hen haat (vers 2828Een valse tong haat hen die hij kwetst,
en een gladde mond brengt verderf.
)
. Hij wordt door haat gedreven. Zijn valse tong bevindt zich in “een gladde mond”, dat wil zeggen dat hij vleiende woorden spreekt. Dit is het duidelijkst zichtbaar in de manier waarop de satan Eva benadert. Zo werkt de satan nog steeds door zijn talloze instrumenten, mensen die hem als vader hebben. Hij is de vader van de leugen die verderf brengt. Zijn aard is aanwezig in zijn volgelingen en komt in hen tot uiting. In de politiek zien en horen we daarvan regelmatig staaltjes.

Al deze spreuken over huichelarij leren krachtig hoezeer de God van de waarheid elke poging om te misleiden haat. Ze waarschuwen ons tegen de gewenning aan de geringste afwijkingen van de waarheid en enig gebrek aan oprechtheid in ons spreken. Afwijkingen van de waarheid en gebrek aan oprechtheid zijn volstrekt onverenigbaar met de christelijke belijdenis.


Lees verder